Museums & Theme Park
Mở đầu History of the institutions that preserve and interpret the material evidence of the human race, human activity, and the natural world, as such, museums have a long history, springing from what may be an innate human desire to collect and interpret and having discernible origins in large collections built up by individuals and groups before the modern era. The word museum has classical origins. In its Greek form, mouseion, it meant “seat of the Muses” and designated a philosophical institution or a place of contemplation. Use of the Latin derivation, museum, appears to have been restricted in Roman times mainly to places of philosophical discussion.
Lịch sử của những thiết chế bảo quản và diễn giải các bằng chứng vật chất về loài người, hoạt động của con người và thế giới tự nhiên — các viện bảo tàng có một lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ mong muốn bẩm sinh của con người là sưu tầm và giải nghĩa, với nguồn gốc rõ ràng từ những bộ sưu tập quy mô lớn được các cá nhân và nhóm gây dựng trước thời hiện đại. Từ “museum” có nguồn gốc cổ điển. Ở dạng Hy Lạp, mouseion, nó có nghĩa là “nơi ở của các nàng thơ (Muses)” và chỉ một thiết chế triết học hoặc một nơi để chiêm nghiệm. Cách dùng từ phái sinh trong tiếng Latinh, museum, dường như chủ yếu giới hạn ở những nơi bàn luận triết học vào thời La Mã.
A. The conviction that historical relics provide infallible testimony about the past is rooted in the nineteenth and early twentieth centuries, when science was regarded as objective and value free. As one writer observes: ‘Although it is now evident that artifacts are as easily altered as chronicles, public faith in their veracity endures: a tangible relic seems ipso facto real.’ Such conviction was, until recently, reflected in museum displays. Museums used to look—and some still do—much like storage rooms of objects packed together in showcases: good for scholars who wanted to study the subtle differences in design, but not for the ordinary visitor, to whom it all looked alike. Similarly, the information accompanying the objects often made little sense to the lay visitor. The content and format of explanations dated back to a time when the museum was the exclusive domain of the scientific researcher.
Niềm tin rằng các hiện vật lịch sử là bằng chứng không thể sai lầm về quá khứ có gốc rễ từ thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khi khoa học được xem là khách quan và không mang giá trị định kiến. Theo một tác giả, mặc dù ngày nay rõ ràng hiện vật có thể bị biến đổi dễ dàng như ghi chép biên niên, công chúng vẫn tin rằng một di vật hữu hình thì “đương nhiên” phải chân thực. Niềm tin này, cho đến gần đây, vẫn được thể hiện trong cách trưng bày bảo tàng. Các bảo tàng từng (và một số vẫn còn) giống như những kho chứa đồ với vô số hiện vật xếp dày đặc trong tủ kính: phù hợp với giới học giả muốn nghiên cứu chi tiết sự khác biệt tinh vi, nhưng không phù hợp với khách tham quan phổ thông, những người thấy mọi thứ trông giống nhau. Tương tự, phần thông tin đi kèm các hiện vật thường khó hiểu với công chúng. Cấu trúc và nội dung giải thích xuất phát từ thời bảo tàng vẫn còn là “sân chơi” độc quyền của các nhà nghiên cứu khoa học.
B. Recently, however, attitudes towards history and the way it should be presented have altered. The key word in heritage display is now ‘experience’, the more exciting the better and, if possible, involving all the senses. Good examples of this approach in the UK are the Jorvik Centre in York; the National Museum of Photography, Film and Television in Bradford; and the Imperial War Museum in London. In the US the trend emerged much earlier: Williamsburg has been a prototype for many heritage developments in other parts of the world. No one can predict where the process will end. On so-called heritage sites the re-enactment of historical events is increasingly popular, and computers will soon provide virtual reality experiences, which will present visitors with a vivid image of the period of their choice, in which they themselves can act as if part of the historical environment. Such developments have been criticized as an intolerable vulgarisation, but the success of many historical theme parks and similar locations suggests that the majority of the public does not share this opinion.
Gần đây, thái độ đối với lịch sử và cách thức truyền tải cũng thay đổi. Từ khóa của trưng bày di sản hiện nay là “trải nghiệm”, càng hấp dẫn càng tốt và nếu có thể, nên khơi gợi mọi giác quan. Ví dụ điển hình tại Anh là Trung tâm Jorvik ở York, Bảo tàng Nhiếp ảnh, Điện ảnh và Truyền hình ở Bradford, và Bảo tàng Chiến tranh Hoàng gia ở London. Ở Mỹ, xu hướng này xuất hiện sớm hơn rất nhiều: Williamsburg đã trở thành mô hình mẫu cho nhiều dự án di sản trên thế giới. Chưa ai có thể dự đoán việc này sẽ đi đến đâu. Tại các “địa điểm di sản”, việc tái hiện các sự kiện lịch sử ngày càng phổ biến, và máy tính sắp tới sẽ có thể cung cấp những trải nghiệm thực tế ảo, mang lại cho du khách hình ảnh sống động về thời đại mà họ lựa chọn, để bản thân họ có thể đóng vai một phần của bối cảnh lịch sử đó. Xu hướng này bị chỉ trích là làm “thô tục hóa” lịch sử, nhưng việc nhiều công viên giải trí lịch sử và các điểm tương tự thu hút đông đảo khách tham quan cho thấy đa số công chúng không chia sẻ quan điểm tiêu cực ấy.
C. In a related development, the sharp distinction between museum and heritage sites on the one hand, and theme parks on the other, is gradually evaporating. They already borrow ideas and concepts from one another. For example, museums have adopted story lines for exhibitions, sites have accepted ‘theming’ as a relevant tool, and theme parks are moving towards more authenticity and research-based presentations. In zoos, animals are no longer kept in cages, but in great spaces, either in the open air or in enormous greenhouses, such as the jungle and desert environments in Burgers’ Zoo in Holland. This particular trend is regarded as one of the major developments in the presentation of natural history in the twentieth century.
Đồng thời, ranh giới rõ rệt giữa các bảo tàng và khu di sản với các công viên giải trí cũng dần mờ đi. Hai bên mượn ý tưởng và cách làm của nhau. Chẳng hạn, bảo tàng bắt đầu xây dựng cốt truyện cho các cuộc triển lãm, các địa điểm di sản áp dụng phong cách “định chủ đề”, trong khi công viên giải trí lại hướng đến tính chân thực và trình bày dựa trên nghiên cứu. Ở vườn thú, động vật không còn bị nhốt trong cũi mà được thả trong không gian rộng, có thể ở ngoài trời hoặc trong các nhà kính khổng lồ, như mô phỏng rừng nhiệt đới hay sa mạc tại Vườn thú Burgers ở Hà Lan. Xu hướng này được coi là một trong những bước phát triển lớn trong việc trưng bày lịch sử tự nhiên ở thế kỷ XX.
D. Theme parks are undergoing other changes, too, as they try to present more serious social and cultural issues, and move away from fantasy. This development is a response to market forces and, although museums and heritage sites have a special, rather distinct, role to fulfill, they are also operating in a very competitive environment, where visitors make choices on how and where to spend their free time. Heritage and museum experts do not have to invent stories and recreate historical environments to attract their visitors: their assets are already in place. However, exhibits must be both based on artifacts and facts as we know them, and attractively presented. Those who are professionally engaged in the art of interpreting history are thus in a difficult position, as they must steer a narrow course between the demands of ‘evidence’ and ‘attractiveness’, especially given the increasing need in the heritage industry for income-generating activities.
Bên cạnh đó, các công viên giải trí còn đang thay đổi theo hướng đưa vào những nội dung nghiêm túc hơn về xã hội và văn hóa, rời xa yếu tố thuần túy tưởng tượng. Đây là kết quả của tác động từ thị trường, và dù bảo tàng cũng như địa điểm di sản có vai trò riêng biệt, họ vẫn phải hoạt động trong môi trường cạnh tranh, nơi du khách lựa chọn cách thức và địa điểm để sử dụng thời gian rảnh. Giới chuyên gia di sản và bảo tàng không cần “bịa” câu chuyện hay tái tạo môi trường lịch sử để thu hút khách vì họ đã có sẵn những tài nguyên quý báu. Tuy nhiên, các trưng bày vừa phải dựa trên hiện vật và dữ kiện đã được xác thực, vừa cần trình bày sao cho cuốn hút. Những người làm công việc giải thích lịch sử chuyên nghiệp lâm vào tình thế khó khăn, vì họ phải khéo léo dung hòa giữa “bằng chứng” và “sức hấp dẫn” trong bối cảnh ngành di sản ngày càng cần đến các hoạt động tạo ra thu nhập.
E. It could be claimed that in order to make everything in heritage more ‘real’, historical accuracy must be increasingly altered. For example, Pithecanthropus erectus is depicted in an Indonesian museum with Malay facial features, because this corresponds to public perceptions. Similarly, in the Museum of Natural History in Washington, Neanderthal man is shown making a dominant gesture to his wife. Such presentations tell us more about contemporary perceptions of the world than about our ancestors. There is one compensation, however, for the professionals who make these interpretations: if they did not provide the interpretation, visitors would do it for themselves, based on their own ideas, misconceptions and prejudices. And no matter how exciting the result, it would contain a lot more bias than the presentations provided by experts.
Có thể lập luận rằng để khiến di sản trở nên “thật” hơn, độ chính xác lịch sử càng phải “chế biến” nhiều hơn. Ví dụ, hình mẫu Pithecanthropus erectus được trưng bày ở Indonesia với nét mặt người Mã Lai, vì cách này phù hợp với suy nghĩ của số đông. Hoặc như trong Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên ở Washington, người Neanderthal được mô tả đang thể hiện cử chỉ áp đặt với vợ. Cách minh họa này nói lên nhiều hơn về góc nhìn của con người thời nay thay vì phác họa đúng tổ tiên chúng ta. Tuy nhiên, đây lại là “niềm an ủi” cho các chuyên gia: nếu họ không đưa ra cách giải thích, khách tham quan cũng tự suy diễn dựa vào những quan điểm, định kiến hay hiểu lầm của chính mình – mà kết quả có thể sai lệch hơn nhiều so với phần trình bày do chuyên gia cung cấp.
F. Human bias is inevitable, but another source of bias in the representation of history has to do with the transitory nature of the materials themselves. The simple fact is that not everything from history survives the historical process. Castles, palaces and cathedrals have a longer lifespan than the dwellings of ordinary people. The same applies to the furnishings and other contents of the premises. In a town like Leyden in Holland, which in the seventeenth century was occupied by approximately the same number of inhabitants as today, people lived within the walled town, an area more than five times smaller than modern Leyden. In most of the houses several families lived together in circumstances beyond our imagination. Yet in museums, fine period rooms give only an image of the lifestyle of the upper class of that era. No wonder that people who stroll around exhibitions are filled with nostalgia; the evidence in museums indicates that life was so much better in the past. This notion is induced by the bias in its representation in museums and heritage centres.
Thiên kiến là điều không thể tránh khỏi, nhưng còn một nguyên nhân khác gây lệch lạc trong cách chúng ta nhìn về lịch sử, xuất phát từ việc các hiện vật không phải lúc nào cũng trường tồn cùng thời gian. Sự thật đơn giản là không phải tất cả di sản đều trụ lại cùng lịch sử. Lâu đài, cung điện, thánh đường thường bền bỉ hơn chỗ ở của người dân thường. Điều này cũng đúng với đồ đạc và nội thất trong mỗi ngôi nhà. Ở thị trấn Leyden của Hà Lan, nơi vào thế kỷ XVII từng có số cư dân tương đương hôm nay, người ta sống trong khu phố có tường bao, diện tích chỉ bằng 1/5 so với Leyden hiện đại. Hầu hết nhà ở đều chứa nhiều gia đình với điều kiện cực kỳ chật chội, khó lòng tưởng tượng. Thế nhưng ở bảo tàng, các phòng trưng bày kiểu cách chỉ cho thấy cuộc sống của giới thượng lưu thời ấy. Không có gì lạ khi du khách tham quan đều mang cảm giác hoài cổ; các bằng chứng trong bảo tàng khiến chúng ta nghĩ rằng cuộc sống trước kia thật lý tưởng hơn rất nhiều. Chính sự thiên lệch trong trưng bày ở bảo tàng và trung tâm di sản đã gợi nên suy nghĩ đó.