Alfred Nobel
A. Since 1901, the Nobel Prize has been honoring men and women from all corners of the globe for outstanding achievements in physics, chemistry, medicine, literature, and for work in peace. The foundations for the prize were laid in 1895 when Alfred Nobel wrote his last will, leaving much of his wealth to the establishment of the Nobel Prize.
Kể từ năm 1901, Giải Nobel đã tôn vinh những người đàn ông và phụ nữ khắp thế giới vì những thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực vật lý, hóa học, y học, văn học và các hoạt động vì hòa bình. Nền tảng cho giải thưởng được đặt ra vào năm 1895 khi Alfred Nobel viết di chúc cuối cùng của mình, để lại phần lớn tài sản nhằm thành lập Giải Nobel.
B. Alfred Nobel was born in Stockholm on October 21, 1833. His father Immanuel Nobel was an engineer and inventor who built bridges and buildings in Stockholm. In connection with his construction work Immanuel Nobel also experimented with different techniques for blasting rocks. Successful in his industrial and business ventures, Immanuel Nobel was able, in 1842, to bring his family to St. Petersburg. There, his sons were given a first class education by private teachers. The training included natural sciences, languages and literature. By the age of 17 Alfred Nobel was fluent in Swedish, Russian, French, English and German. His primary interests were in English literature and poetry as well as in chemistry and physics. Alfred’s father, who wanted his sons to join his enterprise as engineers, disliked Alfred’s interest in poetry and found his son rather introverted.
Alfred Nobel sinh ngày 21 tháng 10 năm 1833 tại Stockholm. Cha ông, Immanuel Nobel, là một kỹ sư và nhà phát minh, người xây dựng cầu và các tòa nhà ở Stockholm. Khi làm việc, ông cũng tiến hành thử nghiệm các kỹ thuật nổ đá khác nhau. Nhờ thành công trong kinh doanh, Immanuel Nobel đã có thể đưa gia đình đến St. Petersburg năm 1842. Tại đây, các con trai ông nhận được nền giáo dục hàng đầu từ các giáo viên riêng, bao gồm khoa học tự nhiên, ngôn ngữ và văn học. Đến năm 17 tuổi, Alfred Nobel thông thạo tiếng Thụy Điển, Nga, Pháp, Anh và Đức. Ông đặc biệt yêu thích văn học Anh và thơ ca, đồng thời quan tâm đến hóa học và vật lý. Cha của Alfred, người muốn các con trai tham gia doanh nghiệp kỹ thuật của mình, không thích con quan tâm đến thơ ca và cho rằng Alfred sống nội tâm.
C. In order to widen Alfred’s horizons his father sent him abroad for further training in chemical engineering. During a two year period Alfred Nobel visited Sweden, Germany, France and the United States. In Paris, the city he came to like best, he worked in the private laboratory of Professor T. J. Pelouze, a famous chemist. There he met the young Italian chemist Ascanio Sobrero who, three years earlier, had invented nitroglycerine, a highly explosive liquid. Nitroglycerine was produced by mixing glycerine with sulfuric and nitric acid. It was considered too dangerous to be of any practical use. Although its explosive power greatly exceeded that of gunpowder, the liquid would explode in a very unpredictable manner if subjected to heat and pressure. Alfred Nobel became very interested in nitroglycerine and how it could be put to practical use in construction work. He also realized that the safety problems had to be solved and a method had to be developed for the controlled detonation of nitroglycerine.
Để mở rộng tầm hiểu biết cho Alfred, cha ông đã gửi ông ra nước ngoài để đào tạo thêm về kỹ thuật hóa học. Trong hai năm, Alfred Nobel đã đến Thụy Điển, Đức, Pháp và Hoa Kỳ. Tại Paris, nơi ông yêu thích nhất, Alfred làm việc trong phòng thí nghiệm riêng của Giáo sư T. J. Pelouze, một nhà hóa học nổi tiếng. Ở đó, ông gặp nhà hóa học trẻ người Ý Ascanio Sobrero, người ba năm trước đã phát minh ra nitroglycerine - một chất lỏng có sức công phá rất cao. Nitroglycerine được tạo ra bằng cách trộn glycerin với axit sulfuric và axit nitric, nhưng bị xem là quá nguy hiểm để sử dụng thực tế. Mặc dù có sức công phá vượt trội so với thuốc súng, chất lỏng này có thể nổ bất ngờ nếu chịu nhiệt và áp suất. Alfred Nobel rất quan tâm đến cách ứng dụng nitroglycerine vào công việc xây dựng, đồng thời nhận ra cần có phương pháp an toàn hơn để kiểm soát quá trình kích nổ.
D. After his return to Sweden in 1863, Alfred Nobel concentrated on developing nitroglycerine as an explosive. Several explosions, including one (1864) in which his brother Emil and several other persons were killed, convinced the authorities that nitroglycerine production was exceedingly dangerous. They forbade further experimentation with nitroglycerine within the Stockholm city limits and Alfred Nobel had to move his experimentation to a barge anchored on Lake Malaren. Alfred was not discouraged and in 1864 he was able to start mass production of nitroglycerine. To make the handling of nitroglycerine safer, Alfred Nobel experimented with different additives. He soon found that mixing nitroglycerine with kieselguhr would turn the liquid into a paste which could be shaped into rods of a size and form suitable for insertion into drilling holes. In 1867, he patented this material under the name of dynamite. To be able to detonate the dynamite rods, he also invented a detonator (blasting cap) which could be ignited by lighting a fuse. These inventions were made at the same time as the pneumatic drill came into general use. Together these inventions drastically reduced the cost of blasting rock, drilling tunnels, building canals and many other forms of construction work.
Sau khi trở về Thụy Điển năm 1863, Alfred Nobel tập trung phát triển nitroglycerine để làm chất nổ. Nhiều vụ nổ đã xảy ra, trong đó có vụ năm 1864 cướp đi sinh mạng của người em trai Emil và một số người khác, khiến chính quyền kết luận việc sản xuất nitroglycerine là cực kỳ nguy hiểm. Họ cấm tiếp tục thử nghiệm nitroglycerine trong phạm vi thành phố Stockholm, buộc Alfred Nobel phải chuyển sang thử nghiệm trên một sà lan neo đậu trên hồ Malaren. Tuy vậy, ông không nản lòng, và đến năm 1864, Alfred Nobel đã bắt đầu sản xuất hàng loạt nitroglycerine. Để làm cho nitroglycerine an toàn hơn trong quá trình sử dụng, ông thử nghiệm các chất phụ gia khác nhau. Alfred sớm phát hiện việc trộn nitroglycerine với kieselguhr sẽ tạo thành một loại bột nhão dễ định hình thành thanh, phù hợp để nhét vào lỗ khoan. Năm 1867, ông đăng ký bằng sáng chế cho chất liệu này với tên gọi “dynamite” (thuốc nổ). Đồng thời, để kích nổ các thanh dynamite, Alfred Nobel phát minh thêm kíp nổ (detonator) châm bằng ngòi. Những phát minh này trùng thời điểm máy khoan chạy bằng khí nén (pneumatic drill) được phổ biến rộng rãi. Nhờ vậy, chi phí nổ đá, khoan hầm, đào kênh và nhiều loại công trình xây dựng khác đã giảm đi đáng kể.
E. The market for dynamite and detonating caps grew very rapidly and Alfred Nobel also proved himself to be a very skillful entrepreneur and businessman. Over the years he founded factories and laboratories in some 90 different places in more than 20 countries. Although he lived in Paris much of his life he was constantly traveling. When he was not traveling or engaging in business activities, Nobel himself worked intensively in his various laboratories, first in Stockholm and later in other places. He focused on the development of explosives technology as well as other chemical inventions, including such materials as synthetic rubber and leather, artificial silk, etc. By the time of his death in 1896, he had 355 patents.
Thị trường cho dynamite và kíp nổ phát triển rất nhanh, và Alfred Nobel cho thấy ông còn là một doanh nhân tài năng. Trong suốt cuộc đời, ông thành lập nhiều nhà máy và phòng thí nghiệm tại khoảng 90 địa điểm thuộc hơn 20 quốc gia. Dù sống tại Paris phần lớn thời gian, ông thường xuyên đi lại. Khi không đi công tác hay lo công việc kinh doanh, Alfred Nobel làm việc miệt mài trong các phòng thí nghiệm ở Stockholm và các nơi khác, tập trung phát triển công nghệ chất nổ cũng như nhiều phát minh hóa học khác như cao su tổng hợp, da nhân tạo, lụa nhân tạo... Tính đến khi qua đời năm 1896, ông đã sở hữu 355 bằng sáng chế.
F. Intensive work and travel did not leave much time for a private life. At the age of 43, he was feeling like an old man. At this time he advertised in a newspaper “Wealthy, highly-educated elderly gentleman seeks lady of mature age, versed in languages, as secretary and supervisor of household.” The most qualified applicant turned out to be an Austrian woman, Countess Bertha Kinsky. After working a very short time for Nobel she decided to return to Austria to marry Count Arthur von Suttner. In spite of this Alfred Nobel and Bertha von Suttner remained friends and kept writing letters to each other for decades. Over the years Bertha von Suttner became increasingly critical of the arms race. She wrote a famous book, Lay Down Your Arms and became a prominent figure in the peace movement. No doubt this influenced Alfred Nobel when he wrote his final will which was to include a Prize for persons or organizations who promoted peace. Several years after the death of Alfred Nobel, the Norwegian Storting (Parliament) decided to award the 1905 Nobel Peace Prize to Bertha von Suttner.
Công việc và những chuyến đi liên tục không để lại nhiều thời gian cho đời sống riêng tư. Ở tuổi 43, ông cảm thấy mình như một ông già. Khi đó, Alfred Nobel đăng quảng cáo: “Một quý ông giàu có, học vấn cao, đứng tuổi, cần một phụ nữ chững chạc, giỏi ngôn ngữ, làm thư ký và quản lý gia đình.” Người phù hợp nhất là một phụ nữ Áo, Nam tước phu nhân Bertha Kinsky. Bà chỉ làm việc cho Nobel trong thời gian rất ngắn rồi trở về Áo để kết hôn với Nam tước Arthur von Suttner. Tuy vậy, Alfred Nobel và Bertha von Suttner vẫn làm bạn, trao đổi thư từ hàng chục năm. Về sau, Bertha ngày càng chỉ trích cuộc chạy đua vũ trang. Bà viết cuốn Lay Down Your Arms rất nổi tiếng và trở thành gương mặt tiêu biểu trong phong trào hòa bình. Chắc chắn điều này đã ảnh hưởng đến Alfred Nobel khi ông viết di chúc cuối cùng, trong đó đưa thêm giải dành cho những cá nhân hay tổ chức thúc đẩy hòa bình. Vài năm sau khi Alfred Nobel qua đời, Nghị viện Na Uy quyết định trao giải Nobel Hòa bình năm 1905 cho Bertha von Suttner.
G. Alfred Nobel died in San Remo, Italy, on December 10, 1896. When his will was opened, it came as a surprise that his fortune was to be used for Prizes in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. The executors of his will were two young engineers, Ragnar Sohlman and Rudolf Lilljequist. They set about forming the Nobel Foundation as an organization to take care of the financial assets left by Nobel for this purpose and to coordinate the work of the Prize-Awarding Institutions. This was not without its difficulties since the will was contested by relatives and questioned by authorities in various countries.
Alfred Nobel qua đời tại San Remo, Ý, ngày 10 tháng 12 năm 1896. Khi công bố di chúc, mọi người bất ngờ khi biết toàn bộ tài sản của ông được dùng làm quỹ trao giải các hạng mục Vật lý, Hóa học, Sinh lý học hoặc Y học, Văn học và Hòa bình. Hai kỹ sư trẻ, Ragnar Sohlman và Rudolf Lilljequist, được chỉ định làm người thực thi di chúc. Họ bắt tay thành lập Quỹ Nobel để quản lý tài sản Alfred Nobel để lại với mục đích này, và điều phối công việc của các tổ chức trao giải. Việc này không hề dễ dàng vì di chúc bị gia đình phản đối và giới chức nhiều quốc gia đặt nghi vấn.
H. Alfred Nobel’s greatness lay in his ability to combine the penetrating mind of the scientist and inventor with the forward-looking dynamism of the industrialist. Nobel was very interested in social and peace-related issues and held what were considered radical views in his era. He had a great interest in literature and wrote his own poetry and dramatic works. The Nobel Prizes became an extension and a fulfillment of his lifetime interests.
Sự vĩ đại của Alfred Nobel nằm ở khả năng kết hợp trí tuệ sắc bén của nhà khoa học và nhà phát minh cùng sự năng động mang tầm nhìn xa của một nhà công nghiệp. Ông rất quan tâm tới các vấn đề xã hội và hòa bình, đồng thời nắm giữ những quan điểm được coi là cấp tiến vào thời bấy giờ. Alfred Nobel cũng yêu văn học, sáng tác thơ và kịch. Giải Nobel đã trở thành sự nối dài và hoàn thiện những ước nguyện suốt đời của ông.