Health in the Wild
A. For the past decade Dr Engel, a lecturer in environmental sciences at Britain's Open University, has been collating examples of self-medicating behavior in wild animals. She recently published a book on the subject. In a talk at the Edinburgh Science Festival earlier this month, she explained that the idea that animals can treat themselves has been regarded with some skepticism by her colleagues in the past. But a growing number of animal behaviourists now think that wild animals can and do deal with their own medical needs.
Trong suốt một thập kỷ qua, Tiến sĩ Engel, một giảng viên khoa học môi trường tại Đại học Mở của Anh, đã thu thập những ví dụ về hành vi tự chữa bệnh ở động vật hoang dã. Bà mới xuất bản một cuốn sách về chủ đề này. Trong một bài nói chuyện tại Lễ hội Khoa học Edinburgh đầu tháng này, bà giải thích rằng ý tưởng cho rằng động vật có thể tự chữa bệnh cho mình trước đây từng bị các đồng nghiệp của bà nhìn nhận với ít nhiều hoài nghi. Nhưng ngày càng có nhiều nhà nghiên cứu hành vi động vật cho rằng động vật hoang dã có thể và thực sự tự xử lý được nhu cầu y tế của mình.
B. One example of self-medication was discovered in 1987. Michael Huffman and Mohamedi Seifu, working in the Mahale Mountains National Park in Tanzania, noticed that local chimpanzees suffering from intestinal worms would dose themselves with the pith of a plant called Veronia. This plant produces poisonous chemicals called terpenes. Its pith contains a strong enough concentration to kill gut parasites, but not so strong as to kill chimps (nor people, for that matter; locals use the pith for the same purpose). Given that the plant is known locally as "goat-killer", however, it seems that not all animals are as smart as chimps and humans. Some consume it indiscriminately, and succumb.
Một ví dụ về hành vi tự chữa bệnh đã được phát hiện vào năm 1987. Michael Huffman và Mohamedi Seifu, khi làm việc tại Vườn quốc gia Mahale Mountains ở Tanzania, nhận thấy rằng những con tinh tinh địa phương bị nhiễm giun đường ruột sẽ tự dùng lõi của một loài cây tên là Veronia. Loài cây này sản sinh ra các hóa chất độc hại gọi là terpene. Lõi của nó chứa nồng độ đủ mạnh để giết ký sinh trùng đường ruột, nhưng không đủ mạnh để giết chết tinh tinh (hay con người; người dân địa phương dùng phần lõi này cho cùng mục đích). Tuy nhiên, do loài cây này được người dân địa phương gọi là "kẻ giết dê", nên có vẻ không phải loài động vật nào cũng thông minh như tinh tinh và con người. Một số con ăn nó một cách bừa bãi và bỏ mạng.
C. Since the Veronia-eating chimps were discovered, more evidence has emerged suggesting that animals often eat things for medical rather than nutritional reasons. Many species, for example, consume dirt—a behaviour known as geophagy. Historically, the preferred explanation was that soil supplies minerals such as salt. But geophagy occurs in areas where the earth is not a useful source of minerals, and also in places where minerals can be more easily obtained from certain plants that are known to be rich in them. Clearly, the animals must be getting something else out of eating earth.
Kể từ khi phát hiện ra những con tinh tinh ăn cây Veronia, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy động vật thường ăn những thứ vì lý do y tế hơn là vì lý do dinh dưỡng. Chẳng hạn, nhiều loài ăn đất—một hành vi được gọi là geophagy (sự ăn đất). Trước đây, cách giải thích được ưa chuộng là đất cung cấp các khoáng chất như muối. Nhưng hành vi ăn đất lại xảy ra ở những khu vực mà đất không phải là nguồn khoáng chất hữu ích, và cả ở những nơi có thể dễ dàng lấy khoáng chất từ một số loài cây vốn được biết là giàu khoáng chất. Rõ ràng, động vật hẳn phải nhận được điều gì đó khác từ việc ăn đất.
D. The current belief is that soil—and particularly the clay in it—helps to detoxify the defensive poisons that some plants produce in an attempt to prevent themselves from being eaten. Evidence for the detoxifying nature of clay came in 1999, from an experiment carried out on macaws by James Gilardi and his colleagues at the University of California, Davis. Macaws eat seeds containing alkaloids, a group of chemicals that has some notoriously toxic members, such as strychnine. In the wild, the birds are frequently seen perched on eroding riverbanks eating clay. Dr Gilardi fed one group of macaws a mixture of a harmless alkaloid and clay, and a second group just the alkaloid. Several hours later, the macaws that had eaten the clay had 60% less alkaloid in their bloodstreams than those that had not, suggesting that the hypothesis is correct.
Quan điểm hiện nay là đất—đặc biệt là đất sét trong đó—giúp giải độc các chất độc phòng vệ mà một số loài cây tạo ra nhằm ngăn không cho chúng bị ăn. Bằng chứng về khả năng giải độc của đất sét xuất hiện vào năm 1999, từ một thí nghiệm được thực hiện trên loài vẹt đuôi dài (macaw) bởi James Gilardi và các đồng nghiệp tại Đại học California, Davis. Vẹt macaw ăn những hạt chứa alkaloid, một nhóm hóa chất có một số thành viên độc hại nổi tiếng, chẳng hạn như strychnine. Trong tự nhiên, những con chim này thường được nhìn thấy đậu trên các bờ sông đang xói mòn để ăn đất sét. Tiến sĩ Gilardi cho một nhóm vẹt ăn hỗn hợp gồm một loại alkaloid vô hại và đất sét, còn nhóm thứ hai chỉ ăn alkaloid. Vài giờ sau, những con vẹt đã ăn đất sét có lượng alkaloid trong máu ít hơn 60% so với những con không ăn, cho thấy giả thuyết này là đúng.
E. Other observations also support the idea that clay is detoxifying. Towards the tropics the amount of toxic compounds in plants increases—and so does the amount of earth eaten by herbivores. Elephants lick clay from mud holes all year round, except in September when they are bingeing on fruit which, because it has evolved to be eaten, is not toxic. And the addition of clay to the diets of domestic cattle increases the amount of nutrients that they can absorb from their food by 10-20%.
Những quan sát khác cũng ủng hộ ý tưởng rằng đất sét có tác dụng giải độc. Càng về phía vùng nhiệt đới, lượng hợp chất độc hại trong thực vật càng tăng—và lượng đất mà động vật ăn cỏ tiêu thụ cũng tăng theo. Voi liếm đất sét từ các hố bùn quanh năm, ngoại trừ tháng Chín khi chúng ăn ngấu nghiến trái cây vốn không độc, vì trái cây đã tiến hóa để được ăn. Và việc thêm đất sét vào khẩu phần của gia súc thuần hóa làm tăng lượng chất dinh dưỡng mà chúng có thể hấp thụ từ thức ăn thêm 10-20%.
F. A third instance of animal self-medication is the use of mechanical scours to get rid of gut parasites. In 1972 Richard Wrangham, a researcher at the Gombe Stream Reserve in Tanzania, noticed that chimpanzees were eating the leaves of a tree called Aspilia. The chimps chose the leaves carefully by testing them in their mouths. Having chosen a leaf, a chimp would fold it into a fan and swallow it. Some of the chimps were noticed wrinkling their noses as they swallowed these leaves, suggesting the experience was unpleasant. Later, undigested leaves were found on the forest floor.
Trường hợp thứ ba về hành vi tự chữa bệnh ở động vật là việc sử dụng biện pháp cọ rửa cơ học để loại bỏ ký sinh trùng đường ruột. Năm 1972, Richard Wrangham, một nhà nghiên cứu tại Khu bảo tồn Gombe Stream ở Tanzania, nhận thấy tinh tinh đang ăn lá của một loài cây tên là Aspilia. Những con tinh tinh chọn lá một cách cẩn thận bằng cách nếm thử chúng trong miệng. Sau khi đã chọn được một chiếc lá, tinh tinh sẽ gấp nó lại thành hình cái quạt và nuốt vào. Một số con tinh tinh bị bắt gặp nhăn mũi khi nuốt những chiếc lá này, cho thấy trải nghiệm đó khó chịu. Về sau, người ta tìm thấy những chiếc lá chưa tiêu hóa nằm trên nền rừng.
G. Dr Wrangham rightly guessed that the leaves had a medicinal purpose—this was, indeed, one of the earliest interpretations of a behaviour pattern as self-medication. However, he guessed wrong about what the mechanism was. His (and everybody else's) assumption was that Aspilia contained a drug, and this sparked more than two decades of phytochemical research to try to find out what chemical the chimps were after. But by the 1990s, chimps across Africa had been seen swallowing the leaves of 19 different species that seemed to have few suitable chemicals in common. The drug hypothesis was looking more and more dubious.
Tiến sĩ Wrangham đã đoán đúng rằng những chiếc lá này có mục đích y học—đây thực sự là một trong những cách diễn giải sớm nhất về một mô thức hành vi như một hình thức tự chữa bệnh. Tuy nhiên, ông lại đoán sai về cơ chế của nó. Giả định của ông (và của tất cả mọi người) là cây Aspilia chứa một loại thuốc, và điều này đã châm ngòi cho hơn hai thập kỷ nghiên cứu hóa thực vật nhằm cố gắng tìm ra loại hóa chất mà tinh tinh đang tìm kiếm. Nhưng đến những năm 1990, người ta đã thấy tinh tinh khắp châu Phi nuốt lá của 19 loài khác nhau mà dường như có rất ít hóa chất phù hợp chung với nhau. Giả thuyết về thuốc ngày càng trở nên đáng ngờ.
H. It was Dr Huffman who got to the bottom of the problem. He did so by watching what came out of the chimps, rather than concentrating on what went in. He found that the egested leaves were full of intestinal worms. The factor common to all 19 species of leaves swallowed by the chimps was that they were covered with microscopic hooks. These caught the worms and dragged them from their lodgings.
Chính Tiến sĩ Huffman là người đã tìm ra cội nguồn của vấn đề. Ông làm được điều đó bằng cách quan sát những gì thải ra từ tinh tinh, thay vì chỉ tập trung vào những gì được đưa vào. Ông phát hiện những chiếc lá thải ra chứa đầy giun đường ruột. Yếu tố chung của cả 19 loài lá mà tinh tinh nuốt vào là chúng đều được bao phủ bởi những chiếc móc siêu nhỏ. Những chiếc móc này bắt lấy giun và kéo chúng ra khỏi nơi trú ngụ.
I. Following that observation, Dr Engel is now particularly excited about how knowledge of the way that animals look after themselves could be used to improve the health of livestock. People might also be able to learn a thing or two—and may, indeed, already have done so. Geophagy, for example, is a common behaviour in many parts of the world. The medical stalls in African markets frequently sell tablets made of different sorts of clays, appropriate to different medical conditions.
Từ quan sát đó, Tiến sĩ Engel hiện đặc biệt hào hứng với việc kiến thức về cách động vật tự chăm sóc bản thân có thể được sử dụng để cải thiện sức khỏe của vật nuôi. Con người cũng có thể học được một vài điều—và thực tế có lẽ đã học được rồi. Chẳng hạn, hành vi ăn đất là một hành vi phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Các quầy thuốc trong chợ ở châu Phi thường bán những viên thuốc làm từ nhiều loại đất sét khác nhau, phù hợp với các tình trạng bệnh lý khác nhau.
J. Africans brought to the Americas as slaves continued this tradition, which gave their owners one more excuse to affect to despise them. Yet, as Dr Engel points out, Rwandan mountain gorillas eat a type of clay rather similar to kaolinite—the main ingredient of many patent medicines sold over the counter in the West for digestive complaints. Dirt can sometimes be good for you, and to be "as sick as a parrot" may, after all, be a state to be desired.
Những người châu Phi bị đưa đến châu Mỹ làm nô lệ vẫn tiếp tục truyền thống này, điều đã cho những người chủ của họ thêm một cái cớ để tỏ ra khinh miệt họ. Tuy nhiên, như Tiến sĩ Engel chỉ ra, khỉ đột núi Rwanda ăn một loại đất sét khá giống với cao lanh (kaolinite)—thành phần chính của nhiều loại thuốc biệt dược được bán không cần kê đơn ở phương Tây để trị các bệnh về đường tiêu hóa. Đất đôi khi có thể tốt cho bạn, và việc "ốm như một con vẹt" xét cho cùng có thể lại là một trạng thái đáng mong muốn.