Unit 64: Complex Systems and Unintended Consequences — Từ vựng IELTS Mastery

a result that nobody planned and few expected

hệ quả ngoài ý muốn

The unintended consequences of the rule were larger than anything it was written to fix. Những hệ quả ngoài ý muốn của quy định này còn lớn hơn cả thứ mà nó được viết ra để sửa.

a cycle in which a result feeds back and strengthens or weakens its own cause

vòng phản hồi

Once a feedback loop starts, the original push stops mattering and the cycle carries itself. Một khi vòng phản hồi đã chạy, cú hích ban đầu thôi quan trọng và cái vòng ấy tự nuôi chính nó.

the moment at which a slow change becomes fast and hard to reverse

điểm bùng phát

Nothing looks different until the tipping point, which is what makes the warnings easy to ignore. Chẳng có gì khác lạ cho tới điểm bùng phát, và chính vì thế mà những lời cảnh báo dễ bị bỏ ngoài tai.

the level at which something starts to happen

ngưỡng

Below the threshold nothing happens at all; just above it the effect arrives in weeks. Dưới ngưỡng thì chẳng có gì xảy ra; vừa vượt qua nó thì tác động ập tới trong vài tuần.

to spread quickly from one part of a system to the next

lan theo dây chuyền

One late train cascaded through the network for the rest of the afternoon. Một chuyến tàu trễ lan theo dây chuyền khắp mạng lưới suốt buổi chiều còn lại.

belonging to the whole system rather than to one part of it

mang tính hệ thống

The problem is systemic, so replacing the manager changes very little. Vấn đề này mang tính hệ thống, nên thay người quản lý cũng thay đổi được rất ít.

arising from how the parts interact rather than from any one part

nảy sinh từ tương tác của hệ

Traffic jams are an emergent property: no driver intends one and every driver makes one. Tắc đường là một đặc tính nảy sinh: không tài xế nào muốn có nó mà tài xế nào cũng góp phần tạo ra nó.

not changing in proportion, so small causes can have large effects

phi tuyến (không tăng giảm theo tỷ lệ)

The response is non-linear: doubling the dose does not double the result. Phản ứng ở đây là phi tuyến: tăng liều gấp đôi không làm kết quả gấp đôi.

the delay between a cause and the moment its effect appears

độ trễ

There is a ten-year lag, so the policy is judged before its results exist. Có một độ trễ mười năm, nên chính sách bị đem ra phán xét trước khi kết quả của nó kịp tồn tại.

an effect that spreads into an area it was not aimed at

tác động lan sang chỗ khác

The spillover from the housing rule landed on the neighbouring town within a year. Tác động lan từ quy định nhà ở rơi xuống thị trấn bên cạnh chỉ trong một năm.

a reward that quietly encourages the opposite of what was wanted

động cơ ngược (khuyến khích đúng cái không mong muốn)

Paying by the number of cases created a perverse incentive to open easy ones. Trả tiền theo số vụ đã tạo ra một động cơ ngược: chỉ chọn mở những vụ dễ.

the risk that protection from a cost makes people take more risk

rủi ro đạo đức

Moral hazard is not an accusation of dishonesty; it describes what protection does to behaviour. Rủi ro đạo đức không phải lời buộc tội ai gian dối; nó mô tả việc được bảo vệ làm gì với hành vi.

the narrow point that limits how fast the whole system can work

nút thắt cổ chai

Adding staff at the wrong end of the process leaves the bottleneck exactly where it was. Thêm người ở đầu sai của quy trình thì cái nút thắt vẫn nằm nguyên chỗ cũ.

spare capacity that absorbs a shock before it spreads

phần đệm, dự phòng

Efficiency programmes remove the buffer, and the buffer was what made bad days survivable. Các chương trình tinh gọn cắt mất phần đệm, mà chính phần đệm mới là thứ giúp sống sót qua ngày xấu.

working well until it fails, and then failing all at once

giòn, dễ gãy đột ngột

A brittle system looks efficient right up to the day it does not work at all. Một hệ thống giòn trông rất hiệu quả cho tới đúng cái ngày nó ngừng chạy hoàn toàn.

a cycle in which each problem makes the next one worse

vòng luẩn quẩn

Debt and poor health form a vicious circle that neither a loan nor a clinic breaks alone. Nợ nần và sức khỏe kém tạo thành một vòng luẩn quẩn mà một khoản vay hay một phòng khám riêng lẻ đều không cắt nổi.

a cycle in which each improvement makes the next one easier

vòng xoáy tích cực

Better transport raised attendance, which justified more transport: a virtuous circle for once. Giao thông tốt hơn làm tăng số buổi có mặt, và điều đó biện minh cho việc tăng thêm chuyến: lần này là một vòng xoáy tích cực.

to produce the opposite of the intended result

phản tác dụng

The campaign backfired: naming the offenders made the behaviour look common. Chiến dịch đó phản tác dụng: nêu tên người vi phạm lại khiến hành vi ấy trông có vẻ phổ biến.

the way a saving is partly cancelled because people then use more

hiệu ứng bật lại

Efficient engines produce a rebound effect, since cheaper miles mean more of them. Động cơ tiết kiệm sinh ra hiệu ứng bật lại, vì đi rẻ hơn thì người ta đi nhiều hơn.

to follow the rules in a way that defeats their purpose

lách luật đúng luật

Any target that decides a budget will be gamed, and usually within the first year. Bất kỳ chỉ tiêu nào quyết định ngân sách rồi cũng bị lách, và thường là ngay trong năm đầu.

to fix a choice so firmly that changing it later becomes very costly

khóa cứng một lựa chọn

The contract locks in a technology for thirty years, which is longer than the problem will last. Hợp đồng này khóa cứng một công nghệ trong ba mươi năm, dài hơn cả tuổi thọ của vấn đề cần giải.

working against the very aim it was meant to serve

tự phá hỏng mục đích của chính mình

A rule that everyone quietly ignores is self-defeating, because it teaches that rules are optional. Một quy định mà ai cũng lặng lẽ phớt lờ là quy định tự phá hỏng mình, vì nó dạy rằng luật lệ chỉ là tùy chọn.

joined so that a change in one part reaches the others

liên kết chằng chịt với nhau

The parts are interconnected, which is why a small local failure travelled so far. Các bộ phận liên kết chằng chịt với nhau, và vì thế một sự cố nhỏ ở địa phương mới đi xa được đến vậy.

to go past the level that was aimed at

vọt quá mức đặt ra

Systems with a long lag tend to overshoot, then correct too hard in the other direction. Những hệ thống có độ trễ dài thường vọt quá mức, rồi lại điều chỉnh quá tay theo hướng ngược lại.