Coastal Archaeology of Britain
A. The recognition of the wealth and diversity of England’s coastal archaeology has been one of the most important developments of recent years. Some elements of this enormous resource have long been known. The so-called ‘submerged forests’ off the coasts of England, sometimes with clear evidence of human activity, had attracted the interest of antiquarians since at least the eighteenth century, but serious and systematic attention has been given to the archaeological potential of the coast only since the early 1980s.
Việc ghi nhận sự phong phú và đa dạng của khảo cổ học ven biển nước Anh là một trong những bước tiến quan trọng nhất những năm gần đây. Một số thành phần của nguồn tư liệu khổng lồ này vốn đã được biết đến từ lâu. “Những khu rừng bị chìm” ngoài khơi bờ biển Anh, đôi khi có bằng chứng rõ ràng về hoạt động của con người, đã thu hút các nhà sưu cổ chí ít từ thế kỷ mười tám; tuy vậy, chỉ từ đầu thập niên 1980 người ta mới dành sự quan tâm nghiêm túc và có hệ thống tới tiềm năng khảo cổ của vùng bờ biển.
B. It is possible to trace a variety of causes for this concentration of effort and interest. In the 1980s and 1990s scientific research into climate change and its environmental impact spilled over into a much broader public debate as awareness of these issues grew; the prospect of rising sea levels over the next century, and their impact on current coastal environments, has been a particular focus for concern. At the same time archaeologists were beginning to recognize that the destruction caused by natural processes of coastal erosion and by human activity was having an increasing impact on the archaeological resource of the coast.
Có thể lần theo nhiều nguyên nhân dẫn đến sự tập trung nỗ lực và mối quan tâm này. Trong thập niên 1980–1990, nghiên cứu khoa học về biến đổi khí hậu và tác động môi trường của nó lan sang cuộc tranh luận rộng lớn hơn khi nhận thức công chúng tăng lên; viễn cảnh mực nước biển dâng trong thế kỷ tới và tác động của nó đến môi trường ven biển hiện tại là mối quan ngại đặc biệt. Đồng thời, các nhà khảo cổ cũng bắt đầu nhận ra sự phá huỷ do quá trình xói mòn bờ biển tự nhiên và do hoạt động của con người đang ngày càng ảnh hưởng đến nguồn tư liệu khảo cổ của vùng bờ biển.
C. The dominant process affecting the physical form of England in the postglacial period has been rising in the altitude of sea level relative to the land, as the glaciers melted and the landmass readjusted. The encroachment of the sea, the loss of huge areas of land now under the North Sea and the English Channel, and especially the loss of the land bridge between England and France, which finally made Britain an island, must have been immensely significant factors in the lives of our prehistoric ancestors. Yet the way in which prehistoric communities adjusted to these environmental changes has seldom been a major theme in discussions of the period. One factor contributing to this has been that, although the rise in relative sea level is comparatively well documented, we know little about the constant reconfiguration of the coastline. This was affected by many processes, mostly quite, which have not yet been adequately researched. The detailed reconstruction of coastline histories and the changing environments available for human use will be an important theme for future research.
Quá trình chi phối hình thái địa lý nước Anh trong thời kỳ hậu băng hà là sự tăng cao tương đối của mực nước biển so với đất liền, khi băng tan và khối lục địa tái cân bằng. Sự lấn át của biển, việc mất đi những vùng đất rộng lớn nay nằm dưới Biển Bắc và Eo biển Manche, và đặc biệt là mất đi cầu đất giữa Anh và Pháp — điều cuối cùng biến Anh thành một hòn đảo — hẳn là những yếu tố có ý nghĩa to lớn với tổ tiên thời tiền sử của chúng ta. Thế nhưng cách mà các cộng đồng tiền sử thích nghi với những biến đổi môi trường này lại hiếm khi là chủ đề chính trong các thảo luận về giai đoạn ấy. Một nguyên nhân góp phần là tuy sự tăng của mực nước biển tương đối được ghi nhận khá tốt, chúng ta biết rất ít về sự tái cấu hình liên tục của đường bờ. Điều này bị chi phối bởi nhiều quá trình — phần lớn khá âm thầm — và vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Việc tái dựng chi tiết lịch sử đường bờ và những môi trường thay đổi sẵn có cho con người sử dụng sẽ là một chủ đề quan trọng cho nghiên cứu tương lai.
D. So great has been the rise in sea level and the consequent regression of the coast that much of the archaeological evidence now exposed in the coastal zone, whether being eroded or exposed as a buried land surface, is derived from what was originally terrestrial occupation. Its current location in the coastal zone is the product of later unrelated processes, and it can tell us little about past adaptations to the sea. Estimates of its significance will need to be made in the context of other related evidence from dry land sites. Nevertheless, its physical environment means that preservation is often excellent, for example in the case of the Neolithic structure excavated at the Stumble in Essex.
Mực nước biển dâng và bờ biển thoái lui lớn đến mức nhiều bằng chứng khảo cổ hiện lộ ra trong vùng ven bờ — dù đang bị xói lở hay lộ ra như các bề mặt đất chôn vùi — thực ra bắt nguồn từ những cư trú trên đất liền. Vị trí hiện tại của chúng trong vùng ven bờ là sản phẩm của các quá trình muộn hơn, không liên quan, và vì thế chúng nói cho ta ít điều về cách thích nghi trước kia với biển. Đánh giá tầm quan trọng của chúng cần đặt trong bối cảnh các bằng chứng liên quan khác từ di chỉ đất khô. Tuy nhiên, môi trường vật lý của chúng thường giúp việc bảo tồn rất tốt, như trường hợp cấu trúc thời Đá mới khai quật ở The Stumble (Essex).
E. In some cases these buried land surfaces do contain evidence for human exploitation of what was a coastal environment, and elsewhere along the modern coast there is similar evidence. Where the evidence does relate to past human exploitation of the resources and the opportunities offered by the sea and the coast, it is both diverse and as yet little understood. We are not yet in a position to make even preliminary estimates of answers to such fundamental questions as the extent to which the sea and the coast affected human life in the past, what percentage of the population at any time lived within reach of the sea, or whether human settlements in coastal environments showed a distinct character from those inland.
Ở một số trường hợp, các bề mặt đất chôn vùi này có chứa bằng chứng về việc con người khai thác một môi trường vốn là ven biển, và ở những nơi khác dọc bờ biển hiện đại cũng có bằng chứng tương tự. Khi bằng chứng liên quan đến việc con người xưa khai thác những nguồn lực và cơ hội do biển và bờ mang lại, nó vừa đa dạng vừa còn ít được hiểu rõ. Chúng ta chưa thể đưa ra ước lượng sơ bộ cho những câu hỏi cơ bản như: biển và bờ đã ảnh hưởng đến đời sống con người trước kia tới mức nào, bao nhiêu phần trăm dân cư ở một thời điểm sống trong tầm với của biển, hay liệu cư trú ở môi trường ven biển có mang đặc trưng khác biệt so với nội địa hay không.
F. The most striking evidence for use of the sea is in the form of boats, yet we still have much to learn about their production and use. Most of the known wrecks around our coast are not unexpectedly of post-medieval date, and offer an unparalleled opportunity for research which has yet been little used. The prehistoric sewn-plank boats such as those from the Humber estuary and Dover all seem to belong to the second millennium BC; after this there is a gap in the record of a millennium, which cannot yet be explained, before boats reappear, built using a very different technology. Boatbuilding must have been an extremely important activity around much of our coast, yet we know almost nothing about it. Boats were some of the most complex artefacts produced by pre-modern societies, and further research on their production and use may make an important contribution to our understanding of past attitudes to technology and technological change.
Bằng chứng ấn tượng nhất về việc sử dụng biển là các con thuyền, tuy vậy chúng ta vẫn còn nhiều điều phải học về cách chế tạo và sử dụng chúng. Phần lớn các tàu đắm được biết quanh bờ chúng ta — không ngạc nhiên — có niên đại hậu trung đại, và mang lại cơ hội nghiên cứu vô song nhưng đến nay ít được khai thác. Những thuyền ghép ván thời tiền sử như ở cửa sông Humber và Dover dường như đều thuộc thiên niên kỷ thứ hai TCN; sau đó có một khoảng trống một thiên niên kỷ trong hồ sơ — hiện chưa thể giải thích — trước khi thuyền xuất hiện trở lại với công nghệ rất khác. Đóng thuyền hẳn là hoạt động cực kỳ quan trọng quanh nhiều vùng bờ, vậy mà ta biết rất ít về nó. Thuyền là vài trong những tạo tác phức tạp nhất mà xã hội tiền hiện đại làm ra, và nghiên cứu sâu thêm về sản xuất và sử dụng thuyền có thể đóng góp quan trọng cho hiểu biết của ta về thái độ đối với công nghệ và đổi mới kỹ thuật trong quá khứ.
G. Boats need landing places, yet here again our knowledge is very patchy. In many cases the natural shores and beaches would have sufficed, leaving little or no archaeological trace, but especially in later periods, many ports and harbors, as well as smaller facilities such as quays, wharves, and jetties, were built. Despite a growth of interest in the waterfront archaeology of some of our more important Roman and medieval towns, very little attention has been paid to the multitude of smaller landing places. Redevelopment of harbor sites and other development and natural pressures along the coast are subjecting these important locations to unprecedented threats, yet few surveys of such sites have been undertaken.
Thuyền cần bến cập, nhưng ở đây một lần nữa hiểu biết của ta rất chắp vá. Nhiều nơi, bờ tự nhiên và bãi cát là đủ, gần như không để lại dấu vết khảo cổ; nhưng nhất là về sau, nhiều cảng và bến, cũng như các hạng mục nhỏ hơn như cầu tàu, bến gỗ, cầu nổi đã được xây. Dù sự quan tâm với khảo cổ mặt nước ở một số thị trấn La Mã và trung cổ quan trọng có tăng, rất ít chú ý được dành cho vô số bến nhỏ. Việc tái phát triển các khu cảng và các sức ép phát triển & tự nhiên dọc bờ đang đặt những địa điểm quan trọng này vào các mối đe doạ chưa từng có; vậy mà rất ít khảo sát được tiến hành.
H. One of the most important revelations of recent research has been the extent of industrial activity along the coast. Fishing and salt production are among the better documented activities, but even here our knowledge is patchy. Many forms of fishing will leave little archaeological trace, and one of the surprises of recent survey has been the extent of past investment in facilities for procuring fish and shellfish. Elaborate wooden fish weirs, often of considerable extent and responsive to aerial photography in shallow water, have been identified in areas such as Essex and the Severn estuary. The production of salt, especially in the late Iron Age and early Roman periods, has been recognized for some time, especially in the Thames estuary and around the Solent and Poole Harbor, but the reasons for the decline of that industry and the nature of later coastal salt working are much less well understood. Other industries were also located along the coast, either because the raw materials outcropped there or for ease of working and transport: mineral resources such as sand, gravel, stone, coal, ironstone, and alum were all exploited. These industries are poorly documented, but their remains are sometimes extensive and striking.
Một phát hiện quan trọng của nghiên cứu gần đây là mức độ hoạt động công nghiệp dọc bờ. Đánh bắt và sản xuất muối là những hoạt động được ghi nhận tốt hơn, nhưng ở đó hiểu biết của ta vẫn chắp vá. Nhiều hình thức đánh bắt gần như không để lại dấu vết; một bất ngờ từ các khảo sát mới là mức đầu tư lớn vào các công trình khai thác cá và nhuyễn thể. Những đăng đáy gỗ tinh vi, thường có quy mô đáng kể và hiện rõ trên ảnh chụp từ trên không ở vùng nước nông, đã được phát hiện ở Essex và cửa sông Severn. Việc sản xuất muối — đặc biệt cuối Thời đại Sắt và đầu La Mã — đã được nhận diện từ lâu ở cửa sông Thames và quanh Solent, Poole Harbor; nhưng nguyên nhân suy thoái ngành này về sau và đặc điểm sản xuất muối ven biển muộn hơn vẫn hiểu biết rất hạn chế. Các ngành khác cũng đặt dọc bờ — hoặc vì nguyên liệu lộ thiên tại đó, hoặc vì tiện làm việc và vận chuyển: cát, sỏi, đá, than, quặng sắt, phèn… đều được khai thác. Những ngành này bị ghi chép nghèo nàn, nhưng dấu tích của chúng đôi khi rộng lớn và ấn tượng.
I. Some appreciation of the variety and importance of the archaeological remains preserved in the coastal zone, albeit only in preliminary form, can thus be gained from recent work, but the complexity of the problem of managing that resource is also being realized. The problem arises not only from the scale and variety of the archaeological remains, but also from two other sources: the very varied natural and human threats to the resource, and the complex web of organizations with authority over, or interests in, the coastal zone. Human threats include the redevelopment of historic towns and old dockland areas, and the increased importance of the coast for the leisure and tourism industries, resulting in pressure for the increased provision of facilities such as marinas. The larger size of ferries has also caused an increase in the damage caused by their wash to fragile deposits in the intertidal zone. The most significant natural threat is the predicted rise in sea level over the next century, especially in the south and east of England. Its impact on archaeology is not easy to predict, and though it is likely to be highly localized, it will be at a scale much larger than that of most archaeological sites. Thus protecting one site may simply result in transposing the threat to a point further along the coast. The management of the archaeological remains will have to be considered on a much longer timescale and a much wider geographical scale than is common in the case of dry land sites, and this will pose a serious challenge for archaeologists.
Nhờ các công trình gần đây, ta có thể hình dung — dẫu mới sơ bộ — sự đa dạng và tầm quan trọng của di tích khảo cổ được bảo tồn trong vùng ven bờ; song cũng đang nhận ra sự phức tạp của bài toán quản lý nguồn lực đó. Vấn đề không chỉ đến từ quy mô và chủng loại di tích, mà còn từ hai nguồn khác: các mối đe doạ tự nhiên và con người rất đa dạng, và mạng lưới phức tạp các tổ chức có thẩm quyền hay lợi ích tại vùng bờ. Đe doạ từ con người gồm việc tái phát triển các thị trấn lịch sử và bến cảng cũ, và vai trò ngày càng lớn của bờ biển với ngành nghỉ dưỡng–du lịch, kéo theo áp lực tăng cung cấp hạ tầng như bến du thuyền. Kích cỡ phà lớn hơn cũng làm tăng thiệt hại do sóng đánh vào các lớp trầm tích mong manh ở vùng triều. Đe doạ tự nhiên đáng kể nhất là mực biển dự báo sẽ dâng trong thế kỷ tới, nhất là ở miền nam và đông nước Anh. Tác động lên khảo cổ khó dự đoán; tuy có lẽ mang tính cục bộ, song lại ở quy mô lớn hơn hầu hết di chỉ. Bởi vậy, bảo vệ một vị trí có thể chỉ là dời mối đe doạ tới điểm khác dọc bờ. Quản lý di tích khảo cổ sẽ phải xét trên một thang thời gian dài hơn nhiều và không gian rộng hơn nhiều so với các di chỉ đất liền — đây là thách thức nghiêm trọng cho giới khảo cổ.