Personality and Appearance
Mở đầu When Charles Darwin applied to be the “energetic young man” that Robert Fitzroy, the Beagle’s captain, sought as his gentleman companion, he was almost let down by a woeful shortcoming that was as plain as the nose on his face. Fitzroy believed in physiognomy — the idea that you can tell a person’s character from their appearance. As Darwin’s daughter Henrietta later recalled, Fitzroy had “made up his mind that no man with such a nose could have energy”. This was hardly the case. Fortunately, the rest of Darwin’s visage compensated for his sluggardly proboscis: “His brow saved him.”
Khi Charles Darwin nộp đơn xin làm “người trẻ nhiệt tình” mà thuyền trưởng Robert Fitzroy của tàu Beagle tìm kiếm để làm bạn đồng hành, ông suýt bị một điểm yếu “rõ như mũi trên mặt” làm thất vọng. Fitzroy tin vào “physiognomy” — quan niệm rằng có thể đoán tính cách một người qua ngoại hình. Như con gái Darwin là Henrietta sau này kể lại, Fitzroy đã “cho rằng không ai có cái mũi như vậy mà lại có năng lượng”. Thực tế thì không phải thế. May mắn là phần còn lại của gương mặt Darwin bù trừ cho cái mũi “lười biếng”: “Vầng trán ông đã cứu ông.”
The idea that a person’s character can be glimpsed in their face dates back to the ancient Greeks. It was most famously popularised in the late 18th century by the Swiss poet Johann Lavater, whose ideas became a talking point in intellectual circles. In Darwin’s day, they were more or less taken as given. It was only after the subject became associated with phrenology, which fell into disrepute in the late 19th century, that physiognomy was written off as pseudoscience.
Quan niệm rằng tính cách người ta có thể thoáng thấy từ gương mặt bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại. Nó nổi tiếng nhất hồi cuối thế kỷ 18 qua nhà thơ Thuỵ Sĩ Johann Lavater, người có những ý tưởng trở thành đề tài bàn luận trong giới trí thức. Vào thời Darwin, niềm tin này gần như được coi là chân lý. Chỉ đến khi môn này liên kết với phrenology (thuyết sọ học) bị mất uy tín cuối thế kỷ 19, thì physiognomy mới bị gạt ra thành “giả khoa học”.
First impressions are highly influential, despite the well-worn admonition not to judge a book by its cover. Within a tenth of a second of seeing an unfamiliar face we have already made a judgement about its owner’s character — caring, trustworthy, aggressive, extrovert, competent and so on. Once that snap judgement has formed, it is surprisingly hard to budge. People also act on these snap judgements. Politicians with competent-looking faces have a greater chance of being elected, and CEOs who look dominant are more likely to run a profitable company. There is also a well-established “attractiveness halo”. People seen as good-looking not only get the most valentines but are also judged to be more outgoing, socially competent, powerful, intelligent and healthy.
Ấn tượng đầu tiên có sức ảnh hưởng mạnh, dù có lời khuyên cũ kỹ “đừng nhìn mặt mà bắt hình dong”. Trong một phần mười giây khi thấy khuôn mặt lạ, chúng ta đã có nhận định về tính cách: quan tâm, đáng tin, hung hăng, hướng ngoại, giỏi giang… Một khi đánh giá nhanh đó hình thành, rất khó để thay đổi. Và chúng ta hành động dựa trên nhận định ấy. Những chính trị gia có khuôn mặt có vẻ “giỏi giang” dễ đắc cử hơn, CEO có vẻ “thống trị” dễ thành lãnh đạo công ty lãi. Ta cũng biết về “vầng hào quang hấp dẫn”: người được xem là đẹp không chỉ nhận nhiều thiệp Valentine nhất mà còn được đánh giá là hướng ngoại, giỏi giao tiếp, mạnh mẽ, thông minh, khoẻ mạnh hơn.
In 1966, psychologists at the University of Michigan asked 84 undergraduates who had never met before to rate each other on five personality traits, based entirely on appearance, as they sat for 15 minutes in silence. For three traits — extroversion, conscientiousness and openness — the observers’ rapid judgements matched real personality scores significantly more often than chance. More recently, researchers have re-examined the link between appearance and personality, notably Anthony Little of the University of Stirling and David Perrett of the University of St Andrews, both in the UK. They pointed out that the Michigan studies were not tightly controlled for confounding factors. But when Little and Perrett re-ran the experiment using mugshots rather than live subjects, they also found a link between facial appearance and personality — though only for extroversion and conscientiousness. Little and Perrett claimed that they only found a correlation at the extremes of personality.
Năm 1966, các nhà tâm lý ở ĐH Michigan mời 84 sinh viên chưa gặp nhau bao giờ xếp hạng nhau về 5 nét tính cách, chỉ bằng cách quan sát khi họ ngồi im lặng 15 phút. Đối với 3 nét tính cách — hướng ngoại, cẩn trọng và cởi mở — đánh giá bộc phát của người quan sát trùng khớp với kết quả về tính cách thật, nhiều hơn ngẫu nhiên. Gần đây, một số nhà nghiên cứu kiểm tra lại mối liên hệ giữa ngoại hình và tính cách, nổi bật là Anthony Little (ĐH Stirling) và David Perrett (ĐH St Andrews, Anh). Họ lưu ý rằng thí nghiệm ở Michigan chưa kiểm soát chặt chẽ những yếu tố nhiễu. Nhưng khi Little và Perrett lặp lại thí nghiệm với ảnh chân dung thay vì người thật, họ vẫn thấy liên hệ giữa diện mạo và tính cách — chỉ cho tính hướng ngoại và cẩn trọng. Little và Perrett nói họ chỉ thấy tương quan ở các cực tính cách.
Justin Carre and Cheryl McCormick of Brock University in Ontario, Canada studied 90 ice-hockey players. They found that a wider face in which the cheekbone-to-cheekbone distance was unusually large relative to the distance between brow and upper lip was linked in a statistically significant way with the number of penalty minutes a player was given for violent acts including slashing, elbowing, checking from behind and fighting. The kernel of truth idea isn’t the only explanation on offer for our readiness to make facial judgements. Leslie Zebrowitz, a psychologist at Brandeis University in Waltham, Massachusetts, says that in many cases snap judgements are not accurate. The snap judgement, she says, is often an “overgeneralisation” of a more fundamental response. A classic example of overgeneralisation can be seen in predators’ response to eye spots, the conspicuous circular markings seen on some moths, butterflies and fish. These act as a deterrent to predators because they mimic the eyes of other creatures that the potential predators might see as a threat.
Justin Carre và Cheryl McCormick (ĐH Brock, Ontario, Canada) nghiên cứu 90 cầu thủ khúc côn cầu. Họ phát hiện người có gương mặt bề ngang rộng (khoảng cách gò má với gò má lớn so với khoảng cách từ chân mày tới môi trên) có liên hệ “đáng kể về mặt thống kê” với số phút bị phạt vì hành vi bạo lực (dùng gậy chém, huých cùi chỏ, phạm luật từ phía sau, đánh nhau…). Ý “một nhân tố cốt lõi” không phải lý giải duy nhất cho việc ta sẵn sàng đánh giá khuôn mặt. Leslie Zebrowitz (ĐH Brandeis, Waltham, Massachusetts) nói rằng nhiều khi nhận định nhanh không chính xác, mà là “khái quát quá mức” một phản ứng cơ bản hơn. Ví dụ kinh điển là vết “mắt giả” trên bướm, cá… — khiến kẻ săn mồi sợ vì nó giả làm mắt loài khác có thể là mối đe doạ.
Another researcher who leans towards overgeneralisation is Alexander Todorov. With Princeton colleague Nikolaas Oosterhof, he recently put forward a theory which he says explains our snap judgements of faces in terms of how threatening they appear. Todorov and Oosterhof asked people for their gut reactions to pictures of emotionally neutral faces, sifted through all the responses, and boiled them down to two underlying factors: how trustworthy the face looks, and how dominant. Todorov and Oosterhof conclude that personality judgements based on people’s faces are an overgeneralisation of our evolved ability to infer emotions from facial expressions, and hence a person’s intention to cause us harm and their ability to carry it out. Todorov, however, stresses that overgeneralisation does not rule out the idea that there is sometimes a kernel of truth in these assessments of personality.
Nhà nghiên cứu khác cũng thiên về “quá khái quát” là Alexander Todorov. Cùng đồng nghiệp Nikolaas Oosterhof (ĐH Princeton), ông đưa ra lý thuyết giải thích đánh giá nhanh khuôn mặt dựa vào vẻ đe doạ. Họ đề nghị người xem đánh giá trực quan những gương mặt trung tính về cảm xúc, tổng hợp và rút gọn thành hai yếu tố: vẻ đáng tin cậy và vẻ thống trị. Todorov và Oosterhof kết luận rằng đánh giá tính cách từ khuôn mặt là “quá khái quát” khả năng tiến hoá của chúng ta trong suy luận cảm xúc từ nét mặt, do đó suy ra ý định gây hại và khả năng thực hiện. Tuy vậy, Todorov nói “quá khái quát” không phủ nhận rằng có lúc đánh giá về tính cách từ ngoại hình vẫn có chút cơ sở.
So if there is a kernel of truth, where does it come from? Perrett has a hunch that the link arises when our prejudices about faces turn into self-fulfilling prophecies — an idea that was investigated by other researchers back in 1977. Our expectations can lead us to influence people to behave in ways that confirm those expectations: consistently treat someone as untrustworthy and they end up behaving that way. This effect sometimes works the other way round, however, especially for those who look cute. The Nobel prize-winning ethologist Konrad Lorenz once suggested that baby-faced features evoke a nurturing response. Support for this has come from work by Zebrowitz, who has found that baby-faced boys and men stimulate an emotional centre of the brain, the amygdala, in a similar way. But there’s a twist. Baby-faced men are, on average, better educated, more assertive and apt to win more military medals than their mature-looking counterparts. They are also more likely to be criminals; think Al Capone. Similarly, Zebrowitz found baby-faced boys to be quarrelsome and hostile, and more likely to be academic highfliers. She calls this the “self-defeating prophecy effect”: a man with a baby face strives to confound expectations and ends up overcompensating.
Nếu có “một chút cơ sở”, từ đâu mà ra? Perrett cho rằng liên hệ ấy xuất hiện khi thành kiến ngoại hình trở thành “lời tiên tri tự hiện thực hoá” — một ý tưởng người khác đã nghiên cứu năm 1977. Kỳ vọng của ta có thể khiến ta tác động người khác theo cách họ khớp kỳ vọng ấy: liên tục coi ai đó là “không đáng tin” thì họ sẽ trở nên như vậy. Đôi khi hiệu ứng này ngược lại, nhất là với ai trông “dễ thương”. Konrad Lorenz (nhà nghiên cứu đoạt Nobel) từng cho rằng nét “mặt trẻ con” khơi gợi phản ứng muốn chăm sóc. Zebrowitz tìm thấy rằng con trai, đàn ông mặt baby kích thích trung tâm cảm xúc của não, hạch hạnh nhân, ở mức tương tự. Nhưng có điểm ngoặt: đàn ông mặt baby thường học hành tốt hơn, quyết đoán hơn, dễ giành huy chương quân sự hơn đồng nghiệp nhìn chững chạc. Họ cũng dễ phạm tội hơn; nghĩ tới Al Capone. Zebrowitz cũng thấy bé trai mặt baby hay cãi cọ, hung hãn, và có thể thành “siêu sao học thuật”. Bà gọi đây là “hiệu ứng lời tiên tri tự huỷ”: người đàn ông có khuôn mặt non nớt cố vượt qua kỳ vọng và kết cục hành động quá mức.
There is another theory that recalls the old parental warning not to pull faces because they might freeze that way. According to this theory, our personality moulds the way our faces look. It is supported by a study two decades ago which found that angry old people tend to look cross even when asked to strike a neutral expression. A lifetime of scowling, grumpiness and grimaces seemed to have left its mark.
Lại có thuyết khác nhắc lời cha mẹ xưa: “đừng làm mặt xấu, nó sẽ ‘dính’ thế luôn.” Theo thuyết này, tính cách chúng ta định hình cách mặt ta trông ra sao. Nghiên cứu hai thập kỷ trước cho thấy người già hay tức giận có vẻ cau có dù được bảo giữ nét trung tính. Cả đời nhăn nhó, bực bội, mặt nhăn mày nhó dường như để lại dấu ấn vĩnh viễn.