Music: The Language We All Speak
A. Music is one of the human species' relatively few universal abilities. Without formal training, any individual, from Stone Age tribesman to suburban teenager, has the ability to recognise music and, in some fashion, to make it. Why this should be so is a mystery. After all, music isn't necessary for getting through the day, and if it aids in reproduction, it does so only in highly indirect ways. Language, by contrast, is also everywhere – but for reasons that are more obvious. With language, you and the members of your tribe can organise a migration across Africa, build reed boats and cross the seas, and communicate at night even when you can't see each other. Modern culture, in all its technological extravagance, springs directly from the human talent for manipulating symbols and syntax. Scientists have always been intrigued by the connection between music and language. Yet over the years, words and melody have acquired a vastly different status in the lab and the seminar room. While language has long been considered essential to unlocking the mechanisms of human intelligence, music is generally treated as an evolutionary frippery – mere “auditory cheesecake”, as the Harvard cognitive scientist Steven Pinker puts it.
Âm nhạc là một trong số ít những khả năng mang tính phổ quát của loài người. Không cần đào tạo chính quy, bất cứ ai – từ người thổ dân Thời kỳ Đồ đá cho đến thiếu niên ở ngoại ô – đều có khả năng nhận biết âm nhạc và, bằng cách nào đó, tạo ra nó. Tại sao lại như vậy vẫn còn là một bí ẩn. Rốt cuộc, âm nhạc không thực sự cần thiết để sống qua ngày, và nếu có hỗ trợ cho việc sinh sản, thì cũng chỉ theo những cách gián tiếp. Ngôn ngữ, ngược lại, cũng có mặt ở khắp nơi – nhưng vì lý do hiển nhiên hơn. Nhờ ngôn ngữ, bạn và bộ lạc của mình có thể tổ chức một cuộc di cư xuyên châu Phi, đóng thuyền sậy băng qua biển, và vẫn trao đổi được trong đêm tối ngay cả khi không thể nhìn thấy nhau. Nền văn minh hiện đại, với tất cả sự xa hoa về công nghệ của nó, bắt nguồn trực tiếp từ khả năng thao tác biểu tượng và cú pháp của con người. Các nhà khoa học từ lâu đã bị thu hút bởi mối liên kết giữa âm nhạc và ngôn ngữ. Tuy nhiên, qua nhiều năm, ngôn từ và giai điệu lại được đánh giá với mức độ quan trọng khác biệt hẳn trong phòng thí nghiệm cũng như trên giảng đường. Trong khi ngôn ngữ từ lâu được xem là chìa khóa quan trọng để giải mã cơ chế của trí thông minh con người, thì âm nhạc thường được coi là thứ phù phiếm trong tiến hóa – chẳng qua chỉ là “bánh phô mai thính giác,” theo cách ví von của nhà khoa học nhận thức Steven Pinker tại Harvard.
B. But thanks to a decade-long wave of neuroscience research, that tune is changing. A flurry of recent publications suggests that language and music may equally be able to tell us who we are and where we're from – not just emotionally, but biologically. In July, the journal Nature Neuroscience devoted a special issue to the topic. And in an article in the 6 August issue of the Journal of Neuroscience, David Schwartz, Catherine Howe, and Dale Purves of Duke University argued that the sounds of music and the sounds of language are intricately connected. To grasp the originality of this idea, it's necessary to realise two things about how music has traditionally been understood. First, musicologists have long emphasised that while each culture stamps a special identity onto its music, music itself has some universal qualities. For example, in virtually all cultures, sound is divided into some or all of the 12 intervals that make up the chromatic scale – that is, the scale represented by the keys on a piano. For centuries, observers have attributed this preference for certain combinations of tones to the mathematical properties of sound itself. Some 2,500 years ago, Pythagoras was the first to note a direct relationship between the harmoniousness of a tone combination and the physical dimensions of the object that produced it. For example, a plucked string will always play an octave lower than a similar string half its size, and a fifth lower than a similar string two-thirds its length. This link between simple ratios and harmony has influenced music theory ever since.
Nhưng nhờ làn sóng nghiên cứu thần kinh học kéo dài cả thập kỷ vừa qua, quan điểm này đang dần thay đổi. Một loạt các công bố gần đây cho thấy âm nhạc và ngôn ngữ có thể phản ánh bản chất con người của chúng ta – không chỉ về mặt cảm xúc mà còn về mặt sinh học. Vào tháng 7, tạp chí Nature Neuroscience đã dành hẳn một số chuyên đề cho chủ đề này. Trong một bài viết đăng ngày 6 tháng 8 trên tạp chí Journal of Neuroscience, David Schwartz, Catherine Howe và Dale Purves thuộc Đại học Duke lập luận rằng âm thanh của âm nhạc và âm thanh của ngôn ngữ có mối liên hệ chặt chẽ. Để nắm bắt tính độc đáo của quan điểm này, cần hiểu hai điều về cách âm nhạc từ trước đến nay thường được nhìn nhận. Trước hết, các nhà âm nhạc học từ lâu đã nhấn mạnh rằng dù mỗi nền văn hóa đóng dấu một bản sắc riêng lên âm nhạc, bản thân âm nhạc cũng mang nhiều đặc điểm phổ quát. Chẳng hạn, hầu như trong tất cả các nền văn hóa, người ta đều chia âm thanh thành một phần hoặc toàn bộ 12 cung trong gam chromatic – tức các nốt trắng đen trên phím đàn piano. Qua nhiều thế kỷ, các nhà quan sát đã cho rằng sở thích đối với một số tổ hợp âm nhất định bắt nguồn từ chính tính chất toán học của âm thanh. Khoảng 2.500 năm trước, Pythagoras là người đầu tiên nhận thấy mối quan hệ trực tiếp giữa độ hòa hợp của một tổ hợp âm và kích thước vật lý của vật thể tạo ra nó. Ví dụ, một sợi dây nếu gảy lên sẽ phát ra nốt trầm hơn một quãng 8 so với một sợi dây tương tự có độ dài bằng một nửa, và trầm hơn một quãng 5 so với một sợi dây tương tự có độ dài bằng hai phần ba. Mối liên kết giữa tỷ lệ đơn giản và sự hòa hợp này đã ảnh hưởng đến lý thuyết âm nhạc từ đó đến nay.
C. This music-is-math idea is often accompanied by the notion that music, formally speaking at least, exists apart from the world in which it was created. Writing recently in The New York Review of Books, pianist and critic Charles Rosen discussed the long-standing notion that while painting and sculpture reproduce at least some aspects of the natural world, and writing describes thoughts and feelings we are all familiar with, music is entirely abstracted from the world in which we live. Neither idea is right, according to David Schwartz and his colleagues. Human musical preferences are fundamentally shaped not by elegant algorithms or ratios but by the messy sounds of real life, and of speech in particular – which in turn is shaped by our evolutionary heritage. “The explanation of music, like the explanation of any product of the mind, must be rooted in biology, not in numbers per se,” says Schwartz. Schwartz, Howe, and Purves analysed a vast selection of speech sounds from a variety of languages to reveal the underlying patterns common to all utterances. In order to focus only on the raw sounds, they discarded all theories about speech and meaning, and sliced sentences into random bites. Using a database of over 100,000 brief segments of speech, they noted which frequency had the greatest emphasis in each sound. The resulting set of frequencies, they discovered, corresponded closely to the chromatic scale. In short, the building blocks of music are to be found in speech. Far from being abstract, music presents a strange analogue to the patterns created by the sounds of speech. “Music, like visual arts, is rooted in our experience of the natural world,” says Schwartz. “It emulates our sound environment in the way that visual arts emulate the visual environment.” In music we hear the echo of our basic sound-making instrument – the vocal tract. The explanation for human music is simpler still than Pythagoras's mathematical equations: We like the sounds that are familiar to us – specifically, we like the sounds that remind us of us. This brings up some chicken-or-egg evolutionary questions. It may be that music imitates speech directly, the researchers say, in which case it would seem that language evolved first. It's also conceivable that music came first and language is in effect an imitation of song – that in everyday speech we hit the musical notes we especially like. Alternately, it may be that music imitates the general products of the human sound-making system, which just happens to be mostly speech. “We can't know this,” says Schwartz. “What we do know is that they both come from the same system, and it is this that shapes our preferences.”
Quan điểm “âm nhạc là toán học” này thường đi kèm với ý niệm rằng âm nhạc, ít nhất ở khía cạnh hình thức, tồn tại tách biệt khỏi thế giới đã tạo ra nó. Gần đây, trong tờ The New York Review of Books, nghệ sĩ dương cầm kiêm nhà phê bình Charles Rosen đã đề cập đến quan niệm lâu đời rằng, trong khi hội họa và điêu khắc ít nhiều tái hiện một số khía cạnh của thế giới tự nhiên, và văn chương mô tả những suy nghĩ, cảm xúc quen thuộc với tất cả chúng ta, thì âm nhạc lại hoàn toàn trừu tượng, tách khỏi thế giới hiện hữu. Theo David Schwartz cùng cộng sự, quan điểm đó là sai. Sở thích âm nhạc của con người về cơ bản không được định hình bởi các thuật toán hay tỷ lệ tinh tế, mà bởi những âm thanh phức tạp của đời thực, đặc biệt là lời nói – vốn cũng được định hình bởi di sản tiến hóa của chúng ta. “Việc giải thích âm nhạc, giống như giải thích mọi sản phẩm của tâm trí, phải bắt nguồn từ sinh học, chứ không phải từ những con số thuần túy,” Schwartz nói. Schwartz, Howe và Purves đã phân tích một lượng lớn âm thanh lời nói từ nhiều ngôn ngữ khác nhau để khám phá những mô hình ẩn sâu, phổ biến cho mọi phát ngôn. Để chỉ tập trung vào bản chất âm thanh, họ gạt bỏ mọi giả thuyết về ngôn ngữ học và ý nghĩa, rồi cắt câu thành nhiều đoạn nhỏ ngẫu nhiên. Với cơ sở dữ liệu gồm hơn 100.000 đoạn âm thanh ngắn, họ ghi lại tần số nào được nhấn mạnh nhất ở mỗi âm. Tập hợp tần số thu được, họ phát hiện, trùng khớp đáng kể với gam chromatic. Nói cách khác, các “viên gạch” cấu thành âm nhạc thực chất nằm ngay trong lời nói. Trái ngược với tính trừu tượng, âm nhạc phác họa một tương đồng kỳ lạ với những mô hình được tạo ra bởi âm thanh của lời nói. “Âm nhạc, cũng như nghệ thuật thị giác, bắt nguồn từ trải nghiệm của chúng ta về thế giới tự nhiên,” Schwartz chia sẻ. “Nó mô phỏng môi trường âm thanh của chúng ta giống như nghệ thuật thị giác mô phỏng môi trường hình ảnh vậy.” Trong âm nhạc, ta nghe thấy tiếng vọng của chính cơ quan phát âm cơ bản – thanh quản con người. Lời giải thích cho âm nhạc của loài người còn đơn giản hơn những phương trình toán học của Pythagoras: Chúng ta thích những âm thanh quen thuộc với mình – cụ thể là những âm thanh gợi nhắc chính chúng ta. Điều này dẫn đến những câu hỏi theo kiểu “con gà hay quả trứng” trong tiến hóa. Có thể âm nhạc bắt chước lời nói một cách trực tiếp, nghĩa là ngôn ngữ tiến hóa trước. Cũng có thể âm nhạc ra đời trước, và ngôn ngữ thực chất chỉ là sự mô phỏng của bài hát – rằng trong lời nói thường ngày, chúng ta sử dụng những nốt nhạc mà mình đặc biệt ưa thích. Một khả năng khác là âm nhạc mô phỏng chung các sản phẩm của hệ thống phát âm ở người, vốn đa phần là lời nói. “Chúng ta không thể biết chắc,” Schwartz nói. “Những gì chúng tôi biết là cả hai đều xuất phát từ cùng một hệ thống, chính hệ thống này định hình nên sở thích của chúng ta.”
D. Schwartz's study also casts light on the long-running question of whether animals understand or appreciate music. Despite the apparent abundance of “music” in the natural world – birdsong, whalesong, wolf howls, synchronised chimpanzee hooting – previous studies have found that many laboratory animals don't show a great affinity for the human variety of music making. Marc Hauser and Josh McDermott of Harvard argued in the July issue of Nature Neuroscience that animals don't create or perceive music the way we do. The fact that laboratory monkeys can show recognition of human tunes is evidence, they say, of shared general features of the auditory system, not any specific chimpanzee musical ability. As for birds, those most musical beasts, they generally recognise their own tunes – a narrow repertoire – but don't generate novel melodies like we do. There are no avian Mozarts. But what's been played to animals, Schwartz notes, is human music. If animals evolve preferences for sound as we do – based upon the soundscape in which they live – then their “music” would be fundamentally different from ours. In the same way our scales derive from human utterances, a cat's idea of a good tune would derive from yowls and meows. To demonstrate that animals don't appreciate sound the way we do, we'd need evidence that they don't respond to “music” constructed from their own sound environment.
Nghiên cứu của Schwartz cũng soi rọi thêm về câu hỏi lâu đời liệu động vật có hiểu hay trân trọng âm nhạc hay không. Mặc dù trong tự nhiên có vẻ như có vô số “âm nhạc” – tiếng hót của chim, tiếng ca của cá voi, tiếng tru của sói, tiếng hò hét đồng bộ của tinh tinh – các nghiên cứu trước đây đã phát hiện nhiều loài động vật trong phòng thí nghiệm không mấy hứng thú với dạng âm nhạc của con người. Marc Hauser và Josh McDermott thuộc Đại học Harvard cho rằng trên tạp chí Nature Neuroscience tháng 7, động vật không tự tạo ra hay cảm nhận âm nhạc giống con người. Việc khỉ trong phòng thí nghiệm có thể nhận biết giai điệu của con người, họ nói, chỉ chứng tỏ các đặc điểm thính giác chung, chứ không phải khả năng âm nhạc đặc thù ở tinh tinh. Về chim chóc – những loài có vẻ “âm nhạc” nhất – chúng thường nhận biết các giai điệu của chính mình (vốn chỉ gói gọn trong một kho nhỏ), chứ không thể sáng tác những giai điệu mới như con người. Tóm lại, không có một “Mozart” nào trong thế giới loài chim. Tuy nhiên, Schwartz nhấn mạnh rằng những gì được phát cho động vật nghe đều là nhạc của con người. Nếu động vật phát triển sở thích về âm thanh theo cách chúng ta làm – dựa trên môi trường âm thanh mà chúng sống – thì “âm nhạc” của chúng sẽ hoàn toàn khác với chúng ta. Cũng như âm giai của chúng ta bắt nguồn từ lời nói ở người, “bản nhạc hay” trong tai mèo có lẽ sẽ xuất phát từ tiếng kêu meo. Để chứng minh động vật không đánh giá âm thanh như chúng ta, cần những bằng chứng cho thấy chúng không có phản ứng với âm nhạc được “phát minh” dựa trên chính môi trường âm thanh của chúng.
E. No matter how the connection between language and music is parsed, what is apparent is that our sense of music, even our love for it, is as deeply rooted in our biology and in our brains as language is. This is most obvious with babies, says Sandra Trehub at the University of Toronto, who also published a paper in the Nature Neuroscience special issue. For babies, music and speech are on a continuum. Mothers use musical speech to “regulate infants' emotional states,” Trehub says. Regardless of what language they speak, the voice all mothers use with babies is the same: “something between speech and song.” This kind of communication “puts the baby in a trancelike state, which may proceed to sleep or extended periods of rapture.” So if the babies of the world could understand the latest research on language and music, they probably wouldn't be very surprised. The upshot, says Trehub, is that music may be even more of a necessity than we realise.
Dù mối liên kết giữa ngôn ngữ và âm nhạc có được phân tích thế nào đi nữa, điều rõ ràng là cảm nhận của chúng ta về âm nhạc, và thậm chí tình yêu với âm nhạc, bắt nguồn sâu trong sinh học và não bộ, cũng như ngôn ngữ vậy. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy ở trẻ sơ sinh, theo Sandra Trehub tại Đại học Toronto, người cũng đã công bố một bài báo trong số chuyên đề của Nature Neuroscience. Đối với trẻ sơ sinh, âm nhạc và lời nói nằm trên cùng một dải liên tục. Các bà mẹ dùng kiểu nói “mang tính âm nhạc” để “điều chỉnh trạng thái cảm xúc của trẻ,” Trehub nhận xét. Bất kể họ nói ngôn ngữ nào, giọng nói mà tất cả những người mẹ dùng với con của mình đều giống nhau: “thứ gì đó ở giữa lời nói và bài hát.” Kiểu giao tiếp này “khiến em bé rơi vào trạng thái như bị thôi miên, có thể dần chìm vào giấc ngủ hoặc tập trung chú ý trong thời gian dài.” Do đó, nếu các bé trên thế giới có thể hiểu những nghiên cứu mới nhất về ngôn ngữ và âm nhạc, có lẽ chúng sẽ chẳng mấy ngạc nhiên. Kết luận, Trehub nói, là âm nhạc có thể còn cần thiết hơn chúng ta nghĩ.