Designed To Last: Could better design cure our throwaway culture?
A. Jonathan Chapman, a senior lecturer at the University of Brighton, UK, is one of a new breed of “sustainable designers”. Like many of us, they are concerned about the huge waste associated with Western consumer culture and the damage this does to the environment. Some, like Chapman, aim to create objects we will want to keep rather than discard. Others are working to create more efficient or durable consumer goods or goods designed with recycling in mind. The waste entailed in our fleeting relationships with consumer durables is colossal.
Jonathan Chapman, giảng viên cao cấp tại Đại học Brighton, Anh, là một trong số các “nhà thiết kế bền vững” thế hệ mới. Giống như nhiều người khác, họ lo ngại về khối lượng rác thải khổng lồ liên quan đến văn hóa tiêu dùng ở phương Tây và những tổn hại mà nó gây ra cho môi trường. Một số, như Chapman, hướng tới việc tạo ra những sản phẩm mà chúng ta muốn giữ lại thay vì vứt bỏ. Những người khác đang nỗ lực để tạo ra hàng tiêu dùng hiệu quả hoặc bền hơn, hoặc được thiết kế theo hướng tái chế. Lượng rác thải khổng lồ đến từ mối quan hệ ngắn ngủi với hàng tiêu dùng bền lâu là rất lớn.
B. Domestic power tools, such as electric drills, are a typical example of such waste. However much DIY the purchaser plans to do, the truth is that these things are thrown away having been used, on average, for just ten minutes. Most will serve conscience time, gathering dust on a shelf in the garage; people are reluctant to admit that they have wasted their money. However, the end is inevitable for thousands of years in landfill waste sites. In its design, manufacture, packaging, transportation, and disposal, a power tool consumes many times its own weight in resources, all for a shorter active lifespan than that of the average small insect.
Công cụ điện gia dụng, như máy khoan, là ví dụ điển hình. Bất kể người mua dự định DIY nhiều thế nào, sự thật là chúng thường bị vứt bỏ sau khi chỉ dùng trung bình 10 phút. Hầu hết sẽ “ở tạm” trong nhà để xe, bụi bặm bám đầy; mọi người không muốn thừa nhận họ đã lãng phí tiền. Tuy nhiên, cuối cùng chúng cũng bị vứt ở bãi rác chôn lấp hàng ngàn năm. Trong thiết kế, sản xuất, đóng gói, vận chuyển và tiêu hủy, một máy khoan tiêu hao lượng tài nguyên gấp nhiều lần khối lượng của nó, đổi lại vòng đời hoạt động thực tế còn ngắn hơn tuổi thọ trung bình của một loài côn trùng nhỏ.
C. To understand why we have become so wasteful, we should look to the underlying motivation of consumers. “People own things to give expression to who they are and to show what group of people they feel they belong to,” Chapman says. In a world of mass production, however, that symbolism has lost much of its potency. For most of human history, people had an intimate relationship with objects they used or treasured. Often they made the objects themselves, or family members passed them on. For more specialist objects, people relied on expert manufacturers living close by, whom they probably knew personally. Chapman points out that all these factors gave objects a history — a narrative — and an emotional connection that today’s mass production cannot match. Without these personal connections, consumerist culture instead idolizes novelty. We know we can’t buy happiness, but the chance to remake ourselves with glossy, box-fresh products seems irresistible. When the novelty fades we simply renew the excitement by buying more new stuff: what John Thackara of Doors of Perception, a network for sharing ideas about the future of design, calls the “schlock of the new”.
Để hiểu vì sao chúng ta trở nên lãng phí, ta cần xem động cơ sâu xa của người tiêu dùng. “Mọi người sở hữu đồ vật để thể hiện họ là ai, và thuộc nhóm người nào,” Chapman nói. Trong thế giới sản xuất hàng loạt, giá trị biểu tượng này đã giảm nhiều. Hầu hết lịch sử loài người, con người có quan hệ mật thiết với những đồ vật họ dùng hay trân trọng. Thường họ tự làm đồ vật, hoặc người thân truyền lại. Với những đồ vật chuyên biệt hơn, họ trông cậy vào những nhà sản xuất lành nghề sống gần đó, có thể quen biết cá nhân. Chapman chỉ ra rằng tất cả những yếu tố này mang lại cho đồ vật một quá trình lịch sử — một “câu chuyện” — và một kết nối cảm xúc mà sản xuất hàng loạt không thể sánh. Nếu thiếu liên kết cá nhân ấy, văn hóa tiêu dùng tôn sùng sự mới mẻ. Chúng ta biết không thể mua hạnh phúc, nhưng cơ hội “làm mới bản thân” với sản phẩm mới tinh, sáng bóng dường như khó cưỡng. Khi hết mới lạ, ta đơn giản mua thêm đồ mới để tiếp tục phấn khích, điều mà John Thackara ở Doors of Perception gọi là “schlock of the new”.
D. As a sustainable designer, Chapman’s solution is what he calls “emotionally durable design”. Think about your favourite old jeans. They just don’t have the right feel until they have been worn and washed a hundred times, do they? It is like they are sharing your life story. You can fake that look, but it isn’t the same. Chapman says the gradual unfolding of a relationship like this transforms our interactions with objects into something richer than simple utility. Swiss industrial analyst Walter Stahel, visiting professor at the University of Surrey, calls it the “teddy-bear factor”. No matter how ragged and worn a favourite teddy becomes, we don’t rush out and buy another one. As adults, our teddy bear connects us to our childhoods, and this protects it from obsolescence. Stahel says this is what sustainable design needs to do.
Với tư cách một nhà thiết kế bền vững, giải pháp của Chapman là cái ông gọi là “thiết kế bền về mặt cảm xúc”. Hãy nghĩ đến chiếc quần jeans cũ ưa thích. Không có cảm giác “chuẩn” trừ khi bạn đã mặc và giặt nó hàng trăm lần, đúng không? Dường như nó đang chia sẻ câu chuyện cuộc đời bạn. Bạn có thể giả tạo vẻ cũ, nhưng không giống nhau. Chapman nói quá trình phát triển dần mối quan hệ như vậy biến sự tương tác giữa ta với đồ vật trở nên phong phú hơn là chỉ công năng. Nhà phân tích công nghiệp người Thụy Sĩ Walter Stahel, giáo sư thỉnh giảng tại ĐH Surrey, gọi đó là “yếu tố gấu bông”. Bất chấp gấu bông yêu thích của ta sờn rách thế nào, ta cũng không vội đi mua con khác. Khi ta lớn, con gấu gắn kết với thời thơ ấu, giúp nó không bị lỗi thời. Stahel nói đây là điều thiết kế bền vững cần đạt được.
E. It is not simply about making durable items that people want to keep. Sustainable design is a matter of properly costing the whole process of production, energy use, and disposal. “It is about the design of systems, the design of culture,” says Tim Cooper from the Centre for Sustainable Consumption at Sheffield Hallam University in Britain. He thinks sustainable design has been “surprisingly slow to take off” but says looming environmental crises and resource depletion are pushing it to the top of the agenda.
Không chỉ đơn thuần là làm ra đồ bền mà mọi người muốn giữ. Thiết kế bền vững đồng nghĩa với việc tính đúng chi phí toàn bộ quy trình sản xuất, năng lượng sử dụng và tiêu hủy. “Đó là thiết kế hệ thống, thiết kế văn hóa,” Tim Cooper tại Trung tâm Tiêu dùng Bền vững ĐH Sheffield Hallam (Anh) nói. Ông cho rằng thiết kế bền vững đã phát triển “chậm đáng ngạc nhiên”, nhưng nguy cơ khủng hoảng môi trường và cạn kiệt tài nguyên đang đẩy nó lên hàng ưu tiên.
F. Thackara agrees. For him, the roots of impending environmental collapse can be summarized in two words: weight and speed. We are making more stuff than the planet can sustain and using vast amounts of energy moving more and more of it around ever faster. The Information Age was supposed to lighten our economies and reduce our impact on the environment, but the reverse seems to be happening. We have simply added information technology to the industrial era and hastened the developed world’s metabolism, Thackara argues.
Thackara đồng ý. Với ông, gốc rễ của sự sụp đổ môi trường cận kề gói trong hai từ: “khối lượng” và “tốc độ”. Chúng ta tạo ra nhiều thứ hơn khả năng chịu đựng của hành tinh, và dùng lượng năng lượng khổng lồ để di chuyển ngày càng nhiều thứ với tốc độ ngày càng cao. Kỷ nguyên Thông tin lẽ ra giảm nhẹ nền kinh tế và tác động lên môi trường, nhưng dường như điều ngược lại đang xảy ra. Thackara cho rằng chúng ta chỉ thêm công nghệ thông tin vào kỷ nguyên công nghiệp, đẩy nhanh “sự chuyển hóa” của thế giới phát triển.
G. Once you grasp that, the cure is hardly rocket science: minimize waste and energy use, stop moving stuff around so much and use people more. EZIO MANZINI, Professor of industrial design at Politecnico di Milano University, Italy, describes the process of moving to a post-throwaway society as “changing the engine of an aircraft in mid-flight.” Even so, he believes it can be done, and he is not alone.
Một khi nhận thức được điều đó, giải pháp chẳng phải khoa học tên lửa: giảm tối thiểu lãng phí và năng lượng sử dụng, bớt di chuyển đồ đạc và tận dụng con người nhiều hơn. Ezio Manzini, Giáo sư thiết kế công nghiệp tại Politecnico di Milano (Ý), mô tả quá trình chuyển sang một xã hội hậu vứt bỏ là “đổi động cơ máy bay giữa chuyến bay”. Dù vậy, ông tin rằng ta vẫn làm được, và ông không cô đơn.
H. Manzini says a crucial step would be to redesign our globalized world into what he calls the “multi-local society”. His vision is that every resource, from food to electricity generation, should as far as possible be sourced and distributed locally. These local hubs would then be connected to national and global networks to allow the most efficient use and flow of materials.
Manzini nói một bước quan trọng là tái thiết thế giới toàn cầu hóa thành “xã hội đa địa phương”. Ông hình dung mọi nguồn lực, từ lương thực đến điện, nên được khai thác và phân phối tại địa phương trong mức có thể. Các trung tâm địa phương này sau đó kết nối với mạng lưới quốc gia và toàn cầu để tối ưu hóa việc sử dụng và lưu chuyển nguyên vật liệu.
I. So what will post-throwaway consumerism look like? For a start, we will increasingly buy sustainably designed products. This might be as simple as installing energy-saving light bulbs, more efficient washing machines, or choosing locally produced groceries with less packaging.
Thế thì chủ nghĩa tiêu dùng sau thời kỳ vứt bỏ sẽ ra sao? Trước hết, chúng ta sẽ ngày càng mua các sản phẩm được thiết kế bền vững. Có thể đơn giản như lắp bóng đèn tiết kiệm điện, máy giặt hiệu suất cao, hoặc chọn hàng tạp hóa sản xuất địa phương với bao bì giảm thiểu.
J. We will spend less on material goods and more on services. Instead of buying a second car, for example, we might buy into a car-sharing network. We will also buy less and rent a whole lot more: why own things that you hardly use, especially things that are likely to be updated all the time? Consumer durables will be sold with plans already in place for their disposal. Electronic goods will be designed to be recyclable, with the extra cost added to the retail price as prepayment. As consumers become increasingly concerned about the environment, many big businesses are eagerly adopting sustainable design and brushing up their green credentials to please their customers and stay one step ahead of the competition.
Chúng ta sẽ chi ít hơn cho hàng hóa vật chất và nhiều hơn cho dịch vụ. Thay vì mua chiếc xe thứ hai, ta có thể tham gia mạng lưới chia sẻ xe. Ta cũng sẽ mua ít hơn và thuê nhiều hơn: cớ gì sở hữu những món hiếm khi dùng, đặc biệt khi chúng có thể nhanh chóng cập nhật? Hàng tiêu dùng bền sẽ được bán kèm kế hoạch xử lý chúng về sau. Đồ điện tử sẽ thiết kế để tái chế, với chi phí thêm tính vào giá bán dưới dạng trả trước. Khi người tiêu dùng ngày càng lo ngại về môi trường, nhiều doanh nghiệp lớn đang nồng nhiệt tiếp nhận thiết kế bền vững và “đánh bóng” danh tiếng xanh của mình để làm hài lòng khách và luôn dẫn trước đối thủ một bước.