Can We Hold Back the Flood?
A. LAST winter's floods on the rivers of central Europe were among the worst since the Middle Ages, and as winter storms return, the spectre of floods is returning too. Just weeks ago, the river Rhone in south-east France burst its banks, driving 15,000 people from their homes, and worse could be on the way. Traditionally, river engineers have gone for Plan A: get rid of the water fast, draining it off the land and down to the sea in tall-sided rivers re-engineered as high-performance drains. But however big they dig city drains, however wide and straight they make the rivers, and however high they build the banks, the floods keep coming back to taunt them, from the Mississippi to the Danube. And when the floods come, they seem to be worse than ever.
Những trận lũ mùa đông năm ngoái trên các con sông ở Trung Âu là một trong những trận tồi tệ nhất kể từ thời Trung Cổ, và khi bão mùa đông quay lại, bóng ma của lũ lụt cũng trở lại. Vài tuần trước, sông Rhône ở đông nam nước Pháp vỡ bờ, khiến 15.000 người phải rời nhà, và điều tệ hơn có thể đang tới. Về truyền thống, các kỹ sư sông ngòi chọn Kế hoạch A: tống nước đi thật nhanh, dẫn nó khỏi đất liền và đổ ra biển trong các con sông thành bờ cao, được tái thiết kế thành những “cống thoát nước hiệu suất cao”. Nhưng dù đào hệ thống thoát nước thành phố lớn đến đâu, dù làm sông rộng và thẳng đến đâu, và dù xây bờ cao đến mấy, lũ vẫn quay lại thách thức họ, từ Mississippi đến Danube. Và khi lũ tới, có vẻ còn tệ hơn bao giờ hết.
B. No wonder engineers are turning to Plan B: sap the water's destructive strength by dispersing it into fields, forgotten lakes, flood plains and aquifers. Back in the days when rivers took a more tortuous path to the sea, flood waters lost impetus and volume while meandering across flood plains and idling through wetlands and inland deltas. But today the water tends to have an unimpeded journey to the sea. And this means that when it rains in the uplands, the water comes down all at once. Worse, whenever we close off more flood plain, the river's flow farther downstream becomes more violent and uncontrollable. Dykes are only as good as their weakest link – and the water will unerringly find it.
Không có gì ngạc nhiên khi các kỹ sư chuyển sang Kế hoạch B: làm tiêu hao sức tàn phá của nước bằng cách phân tán nó vào ruộng đồng, những hồ bị lãng quên, đồng bằng ngập lũ và các tầng chứa nước. Ngày xưa khi sông đi đường quanh co hơn ra biển, nước lũ mất dần xung lượng và thể tích khi luồn lách qua đồng bằng ngập lũ và chậm lại trong vùng đất ngập nước và các châu thổ nội địa. Nhưng ngày nay nước có xu hướng đi ra biển không bị cản trở. Điều đó có nghĩa là khi mưa dồn ở vùng núi, nước đổ xuống cùng một lúc. Tệ hơn, mỗi khi chúng ta đóng thêm đồng bằng ngập lũ, dòng chảy của sông ở hạ lưu trở nên hung hãn và khó kiểm soát hơn. Đê chỉ tốt như mắt xích yếu nhất của nó — và nước sẽ không sai lệch mà tìm ra chỗ đó.
C. Today, the river has lost 7 per cent of its original length and runs up to a third faster. When it rains hard in the Alps, the peak flows from several tributaries coincide in the main river, where once they arrived separately. And with four-fifths of the lower Rhine's flood plain barricaded off, the waters rise ever higher. The result is more frequent flooding that does ever-greater damage to the homes, offices and roads that sit on the flood plain. Much the same has happened in the US on the mighty Mississippi, which drains the world's second largest river catchment into the Gulf of Mexico.
Ngày nay, con sông đã mất 7 phần trăm chiều dài ban đầu và chảy nhanh hơn tới một phần ba. Khi mưa lớn ở dãy Alps, các đỉnh lũ từ nhiều phụ lưu trùng nhau trên dòng chính, thay vì đến lệch nhau như trước. Và khi bốn phần năm đồng bằng ngập lũ ở hạ lưu sông Rhine bị chắn lại, mực nước dâng ngày càng cao. Hệ quả là lũ lụt xảy ra thường xuyên hơn, gây thiệt hại lớn hơn cho nhà cửa, văn phòng và đường sá nằm trên đồng bằng ngập lũ. Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở Mỹ trên con sông Mississippi hùng mạnh, vốn thoát lưu vực sông lớn thứ hai thế giới ra Vịnh Mexico.
D. The European Union is trying to improve rain forecasts and more accurately model how intense rains swell rivers. That may help cities prepare, but it won't stop the floods. To do that, say hydrologists, you need a new approach to engineering. The Environment Agency of the UK – with a £1 billion budget – puts it like this: “The focus is now on working with the forces of nature. Towering concrete walls are out, and new wetlands are in.” To help keep London safe, it is reflooding 10 square kilometres outside Oxford. Nearer to London it has spent £100 million creating new wetlands and a relief channel across 16 kilometres.
Liên minh Châu Âu đang cố cải thiện dự báo mưa và mô hình hóa chính xác hơn cách mưa lớn làm sông dâng. Điều đó có thể giúp các thành phố chuẩn bị, nhưng sẽ không chặn được lũ. Muốn làm được, các nhà thủy văn nói, cần một cách tiếp cận kỹ thuật mới. Cơ quan Môi trường của Anh — với ngân khoản 1 tỷ bảng — nói như sau: “Trọng tâm giờ là hợp tác với các lực lượng tự nhiên. Những bức tường bê tông sừng sững không còn, và đất ngập nước lên ngôi.” Để giúp bảo vệ London, cơ quan này tái ngập khoảng 10 km² bên ngoài Oxford. Gần London hơn, họ chi 100 triệu bảng để tạo vùng đất ngập nước mới và một kênh xả dài 16 km.
E. The same is taking place on a much grander scale in Austria, in one of Europe's largest river restorations to date. Engineers are regenerating flood plains along 60 kilometres of the river Drava as it exits the Alps. They are also widening the river bed and channelling it back into abandoned meanders, oxbow lakes and backwaters overhung with willows. The engineers calculate that the restored flood plain can now store up to 10 million cubic metres of flood waters and slow storm surges coming out of the Alps by more than an hour, protecting towns as far downstream as Slovenia and Croatia.
Điều tương tự đang diễn ra ở quy mô lớn hơn nhiều tại Áo, trong một trong những dự án phục hồi sông lớn nhất châu Âu đến nay. Các kỹ sư đang phục hồi đồng bằng ngập lũ dọc 60 km sông Drava khi nó rời dãy Alps. Họ cũng mở rộng lòng sông và dẫn nước trở lại các khúc quanh bị bỏ, hồ móng ngựa và vùng nước cũ rợp liễu. Họ tính toán rằng đồng bằng ngập lũ được phục hồi có thể trữ tới 10 triệu mét khối nước lũ và làm chậm các đợt lũ từ Alps hơn một giờ, bảo vệ các thị trấn xa tận Slovenia và Croatia ở hạ lưu.
F. “Rivers have to be allowed to take more space. They have to be turned from flood-chutes into flood-foilers,” says Nienhuis. And the Dutch, for whom preventing floods is a matter of survival, have gone furthest. A nation built largely on drained marshes and seabed had the fright of its life in 1993 when the Rhine almost overwhelmed it. The same happened again in 1995, when a quarter of a million people were evacuated from the Netherlands. But a new breed of “soft engineers” wants our cities to become porous, and Berlin is now governed by tough new rules to prevent its drains becoming overloaded after heavy rains. Harald Kraft, an architect working in the city, says: “We now see rainwater as a resource,” for example at Potsdamer Platz, a huge new commercial redevelopment by DaimlerChrysler in the heart of the city.
“Các con sông phải được cho nhiều không gian hơn. Chúng phải được biến từ ‘máng dẫn lũ’ thành ‘lá chắn lũ’,” Nienhuis nói. Và người Hà Lan — với họ, ngăn lũ là chuyện sống còn — đã đi xa nhất. Một quốc gia chủ yếu xây dựng trên đầm lầy thoát nước và đáy biển đã trải qua một phen kinh hãi năm 1993 khi sông Rhine suýt nhấn chìm. Điều tương tự xảy ra năm 1995, khi một phần tư triệu người phải sơ tán khỏi Hà Lan. Nhưng một thế hệ “kỹ sư mềm” mới muốn thành phố trở nên thấm nước, và Berlin hiện được điều hành bởi các quy tắc nghiêm ngặt để ngăn hệ thống thoát nước quá tải sau mưa lớn. Kiến trúc sư Harald Kraft làm việc tại thành phố nói: “Giờ chúng tôi xem nước mưa như một tài nguyên,” ví dụ tại Potsdamer Platz, khu phát triển thương mại lớn của DaimlerChrysler ngay giữa thành phố.
G. Los Angeles has spent billions of dollars digging huge drains and concreting river beds to carry away the water from occasional intense storms. “In LA we receive half the water we need in rainfall, and we throw it away. Then we spend hundreds of millions to import water,” says Andy Lipkis, an LA environmentalist who kick-started the idea of the porous city by showing it could work on one house. Lipkis, along with citizens groups like Friends of the Los Angeles River and Unpaved LA, want to beat the urban flood hazard and fill the taps by holding onto the city's flood water. And it's not just a pipe dream. The authorities this year launched a $100 million scheme to road-test the porous city in one flood-hit community in Sun Valley. The plan is to catch the rain that falls on thousands of driveways, parking lots and rooftops in the valley. Trees will soak up water from parking lots. Homes and public buildings will capture roof water to irrigate gardens and parks. And road drains will empty into old gravel pits and other leaky places that should recharge the city's underground water reserves. Result: less flooding and more water for the city. Plan B says every city should be porous, every river should have room to flood naturally and every coastline should be left to build its own defences. It sounds expensive and utopian, until you realise how much we spend trying to drain cities and protect our watery margins – and how bad we are at it.
Los Angeles đã chi hàng tỷ đô la đào các cống khổng lồ và đổ bê tông lòng sông để cuốn đi nước từ các cơn bão lớn thỉnh thoảng xảy ra. “Ở LA, chúng tôi nhận một nửa lượng nước cần thiết từ mưa rồi lại thải bỏ. Sau đó lại chi hàng trăm triệu để nhập nước,” Andy Lipkis — nhà bảo vệ môi trường ở LA, người khởi xướng ý tưởng “thành phố thấm nước” bằng cách chứng minh nó hiệu quả ngay trên một căn nhà — cho biết. Lipkis cùng các nhóm công dân như Friends of the Los Angeles River và Unpaved LA muốn vừa đánh bại hiểm họa lũ đô thị vừa làm đầy vòi nước bằng cách giữ lại nước mưa của thành phố. Và đó không phải là giấc mơ viển vông: năm nay chính quyền khởi động dự án 100 triệu đô để thử nghiệm “đô thị thấm nước” ở Sun Valley — một cộng đồng hay bị lũ. Kế hoạch là hứng mưa rơi trên hàng nghìn đường lái xe, bãi đỗ và mái nhà trong thung lũng. Cây cối sẽ hút nước từ bãi đỗ. Nhà dân và công sở sẽ trữ nước mái để tưới vườn và công viên. Còn cống đường phố sẽ đổ vào hố sỏi cũ và các nơi thấm khác để bổ cập nguồn nước ngầm của thành phố. Kết quả: ít ngập hơn và có thêm nước cho thành phố. Kế hoạch B nói mọi thành phố nên thấm nước, mọi con sông nên có chỗ để ngập tự nhiên, và mọi bờ biển nên được để tự xây dựng phòng tuyến của mình. Nghe có vẻ đắt đỏ và không tưởng — cho đến khi bạn nhận ra ta đã chi bao nhiêu để cố thoát nước và bảo vệ rìa nước — và ta làm tệ đến mức nào.