Does IQ Test Prove Creativity?
A. Everyone has creativity, some a lot more than others. The development of humans, and possibly the universe, depends on it. Yet creativity is an elusive creature. What do we mean by it? What is going on in our brains when ideas form? Does it feel the same for artists and scientists? We asked writers and neuroscientists, pop stars, and AI gurus to try to deconstruct the creative process – and learn how we can all ignite the spark within.
Mọi người đều có khả năng sáng tạo, nhưng mức độ lại khác nhau rất nhiều. Sự phát triển của con người, và có lẽ của cả vũ trụ, phụ thuộc vào nó. Tuy nhiên, sự sáng tạo là một thứ khó nắm bắt. Chúng ta có ý gì khi nói đến nó? Điều gì đang diễn ra trong não bộ của chúng ta khi các ý tưởng hình thành? Liệu cảm giác này có giống nhau đối với các nghệ sĩ và nhà khoa học không? Chúng tôi đã hỏi các nhà văn, nhà khoa học thần kinh, các ngôi sao pop và các chuyên gia AI để cố gắng phân tích quá trình sáng tạo – và tìm hiểu cách chúng ta có thể khơi nguồn tia lửa bên trong mỗi người.
B. In the early 1970s, creativity was still seen as a type of intelligence. But when more subtle tests of IQ and creative skills were developed in the 1970s, particularly by the father of creativity testing, Paul Torrance, it became clear that the link was not so simple. Creative people are intelligent, in terms of IQ tests at least, but only averagely or just above. While it depends on the discipline, in general, beyond a certain level IQ does not help boost creativity; it is necessary, but not sufficient to make someone creative.
Vào đầu những năm 1970, sự sáng tạo vẫn được coi là một loại trí thông minh. Tuy nhiên, khi các bài kiểm tra IQ tinh tế hơn và các kỹ năng sáng tạo được phát triển trong thập niên 1970, đặc biệt là bởi “cha đẻ” của các bài kiểm tra sáng tạo, Paul Torrance, thì mối liên hệ giữa chúng trở nên không đơn giản như vậy. Những người sáng tạo có trí thông minh, ít nhất là theo các bài kiểm tra IQ, nhưng chỉ ở mức trung bình hoặc hơi cao hơn. Dù phụ thuộc vào lĩnh vực, nhìn chung, vượt qua một mức nhất định, IQ không giúp tăng cường sự sáng tạo; nó cần thiết nhưng không đủ để biến một người thành người sáng tạo.
C. Because of the difficulty of studying the actual process, most early attempts to study creativity concentrated on personality. According to creativity specialist Mark Runco of California State University, Fullerton, the “creative personality” tends to place a high value on aesthetic qualities and to have broad interests, providing lots of resources to draw on and knowledge to recombine into novel solutions. “Creatives” have an attraction to complexity and an ability to handle conflict. They are also usually highly self-motivated, perhaps even a little obsessive. Less creative people, on the other hand, tend to become irritated if they cannot immediately fit all the pieces together. They are less tolerant of confusion. Creativity comes to those who wait, but only to those who are happy to do so in a bit of a fog.
Do khó khăn trong việc nghiên cứu quá trình thực sự của sự sáng tạo, hầu hết các nỗ lực nghiên cứu ban đầu tập trung vào tính cách. Theo chuyên gia sáng tạo Mark Runco của Đại học Bang California, Fullerton, “tính cách sáng tạo” có xu hướng đặt giá trị cao vào các phẩm chất thẩm mỹ và có sở thích đa dạng, cung cấp nhiều nguồn lực để khai thác và kiến thức để tái tổ hợp thành các giải pháp mới. Những người sáng tạo có sức hút đối với sự phức tạp và khả năng xử lý xung đột. Họ cũng thường rất tự thúc đẩy, thậm chí có chút ám ảnh. Ngược lại, những người kém sáng tạo thường dễ bực bội nếu không thể nhanh chóng ghép nối các mảnh ghép lại với nhau; họ kém chịu đựng sự rối loạn. Sự sáng tạo đến với những người biết chờ đợi, nhưng chỉ với những ai sẵn lòng làm vậy trong trạng thái hơi mờ mịt.
D. But there may be a price to pay for having a creative personality. For centuries, a link has been made between creativity and mental illness. Psychiatrist Jamison of Johns Hopkins University in Baltimore, Maryland, found that established artists are significantly more likely to have mood disorders. But she also suggests that a change of mood state might be the key to triggering a creative event, rather than the negative mood itself. Intelligence can help channel this thought style into great creativity, but when combined with emotional problems, lateral, divergent or open thinking can lead to mental illness instead.
Nhưng có thể sẽ phải trả một cái giá cho việc sở hữu tính cách sáng tạo. Trong nhiều thế kỷ, đã có mối liên hệ được thiết lập giữa sự sáng tạo và bệnh tâm thần. Bác sĩ tâm thần Jamison của Đại học Johns Hopkins ở Baltimore, Maryland, phát hiện rằng các nghệ sĩ có uy tín có khả năng mắc rối loạn tâm trạng cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng một sự thay đổi trạng thái tâm trạng có thể là chìa khóa kích hoạt một sự kiện sáng tạo, thay vì chính trạng thái tâm trạng tiêu cực. Trí thông minh có thể giúp kênh hóa phong cách tư duy này thành sự sáng tạo vĩ đại, nhưng khi kết hợp với các vấn đề cảm xúc, tư duy theo chiều ngang, tư duy phân kỳ hay tư duy mở có thể dẫn đến bệnh tâm thần.
E. Jordan Peterson, a psychologist at the University of Toronto, Canada, believes he has identified a mechanism that could help explain this. He says that the brains of creative people seem more open to incoming stimuli than less creative types. Our senses are continuously feeding a mass of information into our brains, which have to block or ignore most of it to save us from being snowed under. Peterson calls this process latent inhibition, and argues that people who have less of it, and who have a reasonably high IQ with a good working memory can juggle more of the data, and so may be open to more possibilities and ideas. The downside of extremely low latent inhibition may be a confusing thought style that predisposes people to mental illness. So for Peterson, mental illness is not a prerequisite for creativity, but it shares some cognitive traits.
Jordan Peterson, một nhà tâm lý học tại Đại học Toronto, Canada, tin rằng ông đã xác định được một cơ chế có thể giúp giải thích điều này. Ông cho rằng não của những người sáng tạo dường như cởi mở hơn với các kích thích đến so với những người kém sáng tạo. Các giác quan của chúng ta liên tục cung cấp một lượng lớn thông tin vào não, và não phải chặn hoặc bỏ qua phần lớn thông tin đó để bảo vệ chúng ta khỏi sự quá tải. Peterson gọi quá trình này là “ức chế tiềm ẩn”, và cho rằng những người có ít ức chế này hơn, đồng thời có IQ khá cao cùng với trí nhớ làm việc tốt, có thể xử lý được nhiều dữ liệu hơn, từ đó mở ra nhiều khả năng và ý tưởng hơn. Nhược điểm của việc có mức ức chế tiềm ẩn cực thấp có thể là một phong cách suy nghĩ rối rắm, dễ khiến người ta mắc bệnh tâm thần. Vì vậy, theo Peterson, bệnh tâm thần không phải là điều kiện tiên quyết cho sự sáng tạo, nhưng nó chia sẻ một số đặc điểm nhận thức.
F. But what of the creative act itself? One of the first studies of the creative brain at work was by Colin Martindale, a psychologist from the University of Maine in Orono. Back in 1978, he used a network of scalp electrodes to record an electroencephalogram, a record of the pattern of brain waves, as people made up stories. Creativity has two stages: inspiration and elaboration, each characterised by very different states of mind. While people were dreaming up their stories, he found their brains were surprisingly quiet. The dominant activity was alpha waves, indicating a very low level of cortical arousal: a relaxed state, as though the conscious mind was quiet while the brain was making connections behind the scenes. It’s the same sort of brain activity as in some stages of sleep, dreaming or rest, which could explain why sleep and relaxation can help people be creative. However, when these quiet-minded people were asked to work on their stories, the alpha wave activity dropped off and the brain became busier, revealing increased cortical arousal, more corralling of activity and more organised thinking. Strikingly, it was the people who showed the biggest difference in brain activity between the inspiration and development stages who produced the most creative storylines. Nothing in their background brain activity marked them as creative or uncreative. “It’s as if the less creative person can’t shift gear,” says Guy Claxton, a psychologist at the University of Bristol, UK. “Creativity requires different kinds of thinking. Very creative people move between these states intuitively.” Creativity, it seems, is about mental flexibility, perhaps not a two-step process, but a toggling between two states. In a later study, Martindale found that communication between the sides of the brain is also important.
Vậy còn hành động sáng tạo tự nó thì sao? Một trong những nghiên cứu đầu tiên về não bộ khi hoạt động sáng tạo là của Colin Martindale, một nhà tâm lý học từ Đại học Maine ở Orono. Ngay từ năm 1978, ông đã sử dụng một mạng lưới các điện cực trên da đầu để ghi lại điện não đồ – một bản ghi về mẫu sóng não – khi mọi người kể ra những câu chuyện của mình. Sự sáng tạo có hai giai đoạn: cảm hứng và phát triển ý tưởng, mỗi giai đoạn được đặc trưng bởi các trạng thái tâm trí rất khác nhau. Khi mọi người đang mơ mộng nghĩ ra câu chuyện của mình, ông nhận thấy não bộ của họ bất ngờ trở nên yên tĩnh. Hoạt động chiếm ưu thế là sóng alpha, cho thấy mức kích thích của vỏ não rất thấp – một trạng thái thư giãn, như thể tâm trí có ý thức đang im lặng trong khi não bộ đang kết nối những mối liên hệ ngầm. Đây cũng chính là hoạt động não giống như ở một số giai đoạn của giấc ngủ, mơ mộng hay nghỉ ngơi, điều này có thể giải thích vì sao giấc ngủ và sự thư giãn có thể giúp con người sáng tạo. Tuy nhiên, khi những người có tâm trí yên tĩnh này được yêu cầu làm việc trên câu chuyện của mình, hoạt động sóng alpha giảm đi và não bộ trở nên bận rộn hơn, cho thấy mức kích thích của vỏ não tăng lên, hoạt động được điều phối chặt chẽ hơn và tư duy trở nên có tổ chức hơn. Đáng chú ý, những người có sự khác biệt lớn nhất giữa giai đoạn cảm hứng và giai đoạn phát triển ý tưởng lại tạo ra những cốt truyện sáng tạo nhất. Không có dấu hiệu nào trong hoạt động não nền cho thấy họ là người sáng tạo hay không sáng tạo. “Dường như người kém sáng tạo không thể chuyển sang chế độ khác,” Guy Claxton, một nhà tâm lý học tại Đại học Bristol, Anh cho biết. “Sự sáng tạo đòi hỏi các loại tư duy khác nhau. Những người sáng tạo thực sự di chuyển linh hoạt giữa các trạng thái này một cách trực giác.” Có vẻ như, sự sáng tạo là về tính linh hoạt của tinh thần, không phải là một quá trình hai bước đơn giản mà là việc chuyển đổi qua lại giữa hai trạng thái. Trong một nghiên cứu sau này, Martindale cũng nhận thấy rằng giao tiếp giữa các bán cầu não cũng rất quan trọng.
G. Paul Howard-Jones, who works with Claxton at Bristol, believes he has found another aspect of creativity. He asked people to make up a story based on three words and scanned their brains using functional magnetic resonance imaging. In one trial, people were asked not to try too hard and just report the most obvious story suggested by the words. In another, they were asked to be inventive. He also varied the words so it was easier or harder to link them. As people tried harder and came up with more creative tales, there was a lot more activity in a particular prefrontal brain region on the right-hand side. These regions are probably important in monitoring for conflict, helping us to filter out many of the unhelpful ways of combining the words and allowing us to pull out just the ones that might work, Howard-Jones suggests. It shows that there is another side to creativity, he says. The story-making task, particularly when we are stretched, produces many options which we have to assess. So part of creativity is a conscious process of evaluating and analysing ideas. The test also shows that the more we try and are stretched, the more creative our minds can be.
Paul Howard-Jones, người làm việc cùng Claxton tại Bristol, tin rằng ông đã phát hiện ra một khía cạnh khác của sự sáng tạo. Ông đã yêu cầu mọi người tạo ra một câu chuyện dựa trên ba từ và quét não của họ bằng phương pháp chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI). Trong một thí nghiệm, mọi người được yêu cầu không cố gắng quá mức và chỉ báo cáo câu chuyện rõ ràng nhất được gợi ý bởi những từ đó. Trong thí nghiệm khác, họ được khuyến khích sáng tạo. Ông cũng thay đổi các từ sao cho việc liên kết chúng trở nên dễ dàng hoặc khó khăn hơn. Khi mọi người nỗ lực hơn và nghĩ ra những câu chuyện sáng tạo hơn, hoạt động trong một vùng não tiền trán bên phải tăng lên đáng kể. Những vùng này có lẽ quan trọng trong việc giám sát xung đột, giúp chúng ta lọc bỏ nhiều cách kết hợp từ không hiệu quả và chỉ giữ lại những cách có thể hiệu quả, theo như Howard-Jones gợi ý. Điều này cho thấy có một khía cạnh khác của sự sáng tạo. Nhiệm vụ kể chuyện, đặc biệt khi chúng ta bị kéo căng, tạo ra nhiều lựa chọn cần phải đánh giá. Vì vậy, một phần của sự sáng tạo là quá trình có ý thức đánh giá và phân tích các ý tưởng. Bài kiểm tra cũng cho thấy rằng, càng cố gắng và bị kéo căng, trí óc của chúng ta càng trở nên sáng tạo hơn.
H. And creativity need not always be a solitary, tortured affair, according to Teresa Amabile of Harvard Business School. Though there is a slight association between solitary writing or painting and negative moods or emotional disturbances, scientific creativity and workplace creativity seem much more likely to occur when people are positive and buoyant. In a decade-long study of real businesses, to be published soon, Amabile found that positive moods relate positively to creativity in organisations and that the relationship is a simple linear one. Creative thought also improves people’s moods, her team found, so the process is circular. Time pressures, financial pressures and hard-earned bonus schemes, on the other hand, do not boost workplace creativity – internal motivation, not coercion, produces the best work.
Và sự sáng tạo không nhất thiết phải luôn là một việc đơn độc, đau khổ, theo như Teresa Amabile của Trường Kinh doanh Harvard. Mặc dù có một mối liên hệ nhỏ giữa việc viết lách hoặc vẽ tranh một mình với tâm trạng tiêu cực hoặc rối loạn cảm xúc, sự sáng tạo trong khoa học và tại nơi làm việc dường như xảy ra nhiều hơn khi con người ở trạng thái tích cực và phấn chấn. Trong một nghiên cứu kéo dài một thập kỷ về các doanh nghiệp thực tế (sắp được công bố), Amabile phát hiện rằng tâm trạng tích cực có mối liên hệ thuận với sự sáng tạo trong các tổ chức và mối quan hệ đó là một đường thẳng đơn giản. Tư duy sáng tạo cũng cải thiện tâm trạng của con người, theo như nhóm nghiên cứu của bà cho thấy, nên quá trình này mang tính vòng tròn. Áp lực về thời gian, tài chính và các chương trình thưởng khó kiếm được, ngược lại, không thúc đẩy sự sáng tạo tại nơi làm việc – động lực nội tại, chứ không phải sự ép buộc, mới tạo ra công việc tốt nhất.
I. Another often forgotten aspect of creativity is social. Vera John-Steiner of the University of New Mexico says that to be really creative you need strong social networks and trusting relationships, not just active neural networks. One vital characteristic of a highly creative person, she says, is that they have at least one other person in their life who doesn’t think they are completely nuts.
Một khía cạnh thường bị lãng quên của sự sáng tạo là yếu tố xã hội. Vera John-Steiner của Đại học New Mexico cho rằng, để thực sự sáng tạo, bạn cần có mạng lưới xã hội vững mạnh và các mối quan hệ tin cậy, không chỉ là các mạng lưới thần kinh hoạt động. Một đặc điểm quan trọng của một người cực kỳ sáng tạo, bà nói, là họ có ít nhất một người khác trong cuộc sống mà không nghĩ rằng họ hoàn toàn điên rồ.