Mangroves: Forests of the Tide
Mở đầu At the intersection of land and sea, mangrove forests support a wealth of life, from starfish to people, and may be more important to the health of the planet than we ever realized.
Tại nơi giao nhau giữa đất liền và biển cả, rừng ngập mặn nâng đỡ vô vàn sự sống, từ sao biển đến con người, và có thể còn quan trọng đối với sức khỏe của hành tinh hơn chúng ta từng nhận ra.
A. Mangroves live life on the edge. With one foot on land and one in the sea, these botanical amphibians occupy a zone of desiccating heat, choking mud, and salt levels that would kill an ordinary plant within hours. Yet the forests mangroves form are among the most productive and biologically complex ecosystems on Earth. Birds roost in the canopy, shellfish attach themselves to the roots, and snakes and crocodiles come to hunt. Mangroves provide nursery grounds for fish; a food source for monkeys, deer, tree-climbing crabs, even kangaroos; and a nectar source for bats and honeybees.
Rừng ngập mặn sống ở lằn ranh. Một chân trên đất và một chân dưới biển, những “lưỡng cư” thực vật này chiếm lĩnh vùng có sức nóng làm khô kiệt, bùn ngập nghẹt và độ mặn đủ giết một cây bình thường chỉ trong vài giờ. Thế nhưng những khu rừng mà chúng tạo nên lại thuộc nhóm hệ sinh thái năng suất cao và phức hợp sinh học nhất trên Trái Đất. Chim đậu nghỉ trên tán, sinh vật vỏ bám vào rễ, rắn và cá sấu kéo tới săn mồi. Rừng ngập mặn là bãi ươm cho cá; là nguồn thức ăn cho khỉ, hươu, cua leo cây, thậm chí cả chuột túi; và là nguồn mật cho dơi và ong mật.
B. As a group, mangroves can’t be defined too closely. There are some 70 species from two dozen families—among them palm, hibiscus, holly, plumbago, acanthus, legumes, and myrtle. They range from prostrate shrubs to 200-foot-high (60 meters) timber trees. Though most prolific in Southeast Asia, where they are thought to have originated, mangroves circle the globe. Most live within 30 degrees of the Equator, but a few hardy types have adapted to temperate climates, and one lives as far from the tropical sun as New Zealand. Wherever they live, they share one thing in common: They’re brilliant adapters. Each mangrove has an ultrafiltration system to keep much of the salt out and a complex root system that allows it to survive in the intertidal zone. Some have snorkel-like roots called pneumatophores that stick out of the mud to help them take in air; others use prop roots or buttresses to keep their trunks upright in the soft sediments at tide’s edge.
Xét như một nhóm, rừng ngập mặn không thể bị định nghĩa quá chặt. Có chừng 70 loài thuộc hai chục họ—trong đó có cau, dâm bụt, nhựa ruồi, chì xanh, ô rô, họ đậu và họ sim. Chúng trải rộng từ bụi mọc sát đất đến cây gỗ cao 60 mét. Tuy phát triển mạnh nhất ở Đông Nam Á—nơi được cho là nguồn gốc—rừng ngập mặn có mặt khắp toàn cầu. Phần lớn sống trong khoảng 30 độ tính từ xích đạo, nhưng vài kiểu chịu lạnh đã thích nghi được với khí hậu ôn đới, và có một loài sống xa mặt trời nhiệt đới tới tận New Zealand. Dù ở đâu, chúng vẫn có điểm chung: chúng là những bậc thầy thích nghi. Mỗi cây có một hệ siêu lọc để loại bớt muối và một hệ rễ phức tạp giúp sống sót ở vùng triều. Một số có rễ thở trông như ống thở vươn khỏi bùn để lấy không khí; số khác dùng rễ chống hay rễ bạnh để giữ thân thẳng đứng trên nền bùn mềm ở mép thủy triều.
C. These plants are also landbuilders par excellence. Some Aborigines in northern Australia believe one mangrove species resembles their primal ancestor, Giyapara, who walked across the mudflats and brought the tree into existence. The plants’ interlocking roots stop river-borne sediments from coursing out to sea, and their trunks and branches serve as a palisade that diminishes the erosive power of waves.
Những cây này cũng là bậc thầy kiến tạo đất. Một số người Aboriginal ở miền bắc Úc tin rằng một loài trong rừng ngập mặn giống với tổ tiên nguyên thủy Giyapara của họ—người đã đi qua bãi bùn và tạo ra loài cây ấy. Hệ rễ đan xen của cây chặn không cho trầm tích do sông mang trôi ra biển, còn thân và cành của chúng tạo thành một “hàng rào” làm giảm sức xói mòn của sóng.
D. Despite their strategic importance, mangroves are under threat worldwide. They are sacrificed for salt pans, aquaculture ponds, housing developments, roads, port facilities, hotels, golf courses, and farms. And they die from a thousand indirect cuts: oil spills, chemical pollution, sediment overload, and disruption of their sensitive water and salinity balance. Calls for mangrove conservation gained a brief but significant hearing following the 2004 Indian Ocean tsunami. Where mangrove forests were intact, they served as natural breakwaters, dissipating the energy of the waves, mitigating property damage, perhaps saving lives. Posttsunami, the logic of allowing a country’s mangrove “bioshields” to be bulldozed looked not just flawed but reprehensible. Bangladesh has not lost sight of that logic, putting a great premium on the ability of mangroves to stabilize shores and trap sediments. The vast tidal woodland they form is known as the Sundarbans—literally “beautiful forest.” Today, it’s the largest surviving single tract of mangroves in the world.
Dù có vai trò chiến lược, rừng ngập mặn đang bị đe dọa trên toàn cầu. Chúng bị hy sinh cho ruộng muối, ao nuôi trồng thủy sản, khu dân cư, đường sá, cảng biển, khách sạn, sân gôn và nông trại. Và chúng chết dần vì muôn vàn vết cắt gián tiếp: tràn dầu, ô nhiễm hóa chất, quá tải trầm tích và sự phá vỡ cân bằng nước cũng như độ mặn nhạy cảm của hệ. Lời kêu gọi bảo tồn rừng ngập mặn đã có dịp được lắng nghe—dù ngắn ngủi nhưng quan trọng—sau thảm họa sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004. Nơi nào rừng ngập mặn còn nguyên, chúng như những kè chắn sóng tự nhiên, làm tiêu tán năng lượng của sóng, giảm nhẹ thiệt hại tài sản, và có lẽ đã cứu mạng người. Hậu sóng thần, việc cho phép ủi bỏ “lá chắn sinh học” của quốc gia bỗng không chỉ sai lầm mà còn đáng lên án. Bangladesh không quên lẽ đó: họ đặt giá trị rất cao vào khả năng ổn định bờ và giữ trầm tích của rừng ngập mặn. Khu rừng triều mênh mông mà chúng tạo nên được gọi là Sundarbans—nghĩa là “khu rừng đẹp”. Ngày nay, đây là mảng rừng ngập mặn liên tục lớn nhất còn tồn tại trên thế giới.
E. Throughout the tropical world it’s the same: Mangrove forests are the supermarkets, lumberyards, fuel depots, and pharmacies of the coastal poor. Yet these forests are being destroyed daily. One of the greatest threats to mangrove survival comes from shrimp farming. At first glance, shrimp might seem the perfect export for a poor country in a hot climate. Rich countries have an insatiable appetite for it (shrimp has overtaken tuna to become America’s favorite seafood), and the developing world has the available land and right climate to farm it.
Ở khắp miền nhiệt đới, câu chuyện đều giống nhau: rừng ngập mặn là siêu thị, bãi gỗ, kho chất đốt và hiệu thuốc của người nghèo ven biển. Thế nhưng những khu rừng này đang bị phá hủy từng ngày. Một trong các mối đe dọa lớn nhất với sự tồn tại của rừng ngập mặn đến từ nuôi tôm. Nhìn sơ qua, tôm dường như là mặt hàng xuất khẩu hoàn hảo cho một quốc gia nghèo có khí hậu nóng. Các nước giàu có nhu cầu vô tận (tôm đã vượt cá ngừ để thành hải sản ưa thích của người Mỹ), còn các nước đang phát triển có đất và khí hậu thích hợp để nuôi.
F. A prime location for shrimp ponds, though, happens to be the shore zone occupied by mangroves, an unhappy conflict of interests that has a predictable outcome: The irresistible force of commerce trumps the all-too-removable mangrove. To compound matters, shrimp farmers typically abandon their ponds after a few crop cycles (to avoid disease outbreaks and declining productivity) and move to new sites, destroying more mangroves as they go.
Trớ trêu thay, vị trí lý tưởng để làm ao tôm lại chính là dải bờ mà rừng ngập mặn chiếm giữ—xung đột lợi ích dẫn tới kết cục dễ đoán: lực hút của thương mại đánh bại rừng ngập mặn vốn quá dễ bị dời bỏ. Tệ hơn, nông dân nuôi tôm thường bỏ ao sau vài vụ (để tránh dịch bệnh và năng suất giảm) rồi chuyển tới nơi khác, phá thêm nhiều rừng ngập mặn trên đường đi.
G. As serious as the threat from shrimp farming is to the world’s remaining mangroves, there looms a potentially more disastrous problem: rising sea levels. Standing as they do at the land’s frontiers, mangroves will be the first terrestrial forests to face the encroaching tides.
Dẫu mối họa từ nuôi tôm nghiêm trọng đến đâu, một vấn đề còn thảm khốc hơn đang chờ phía trước: mực biển dâng. Ở nơi tiền tiêu của đất liền, rừng ngập mặn sẽ là những khu rừng trên cạn đầu tiên đối mặt với triều dâng lấn.
H. Loss of mangrove forests could prove catastrophic in ways only now becoming apparent. For more than 25 years Jin Eong Ong, a retired professor of marine and coastal studies in Penang, Malaysia, has been exploring a less obvious mangrove contribution: What role might these forests play in climate change? Ong and his colleagues have been studying the carbon budget of mangroves— the balance sheet that compares all the carbon inputs and outputs of the mangrove ecosystem—and they’ve found that these forests are highly effective carbon sinks. They absorb carbon dioxide, taking carbon out of circulation and reducing the amount of greenhouse gas. Mangroves may have the highest net productivity of carbon of any natural ecosystem, and as much as a third of this may be exported in the form of organic compounds to mudflats. Mangroves, it seems, are carbon factories, and their demolition robs the marine environment of a vital element.
Mất rừng ngập mặn có thể gây thảm họa theo những cách chỉ nay mới thấy rõ. Hơn 25 năm qua, Jin Eong Ong—giáo sư đã nghỉ hưu ngành nghiên cứu biển và bờ ở Penang (Malaysia)—đã khai mở một đóng góp ít hiển nhiên hơn của rừng ngập mặn: chúng có vai trò gì trong biến đổi khí hậu? Ong và đồng nghiệp nghiên cứu ngân sách carbon của rừng—bảng cân đối so sánh mọi dòng carbon ra vào hệ—và phát hiện những khu rừng này là bể chứa carbon hiệu quả cao. Chúng hấp thụ CO₂, rút carbon khỏi tuần hoàn và giảm lượng khí nhà kính. Rừng ngập mặn có thể có năng suất ròng về carbon cao nhất trong các hệ tự nhiên, và tới một phần ba có thể được xuất ra bãi bùn dưới dạng hợp chất hữu cơ. Có thể xem rừng ngập mặn là “nhà máy carbon”, và việc phá bỏ chúng tước đoạt môi trường biển khỏi một yếu tố sống còn.
I. Ong’s team has also shown that a significant portion of the carbon ends up in forest sediments, remaining sequestered there for thousands of years. Conversion of a mangrove forest to a shrimp pond changes a carbon sink into a carbon source, liberating the accumulated carbon back into the atmosphere— but 50 times faster than it was sequestered. If mangroves were to become recognized as carbon-storage assets, that could radically alter the way these forests are valued, says Ong. If carbon trading becomes a reality—that is, if forest-rich, carbon-absorbing countries are able to sell so-called emissions credits to more industrialized, carbon-emitting countries—it could, at the least, provide a stay of execution for mangroves.
Nhóm của Ong cũng chỉ ra rằng một phần đáng kể carbon nằm lại trong trầm tích rừng hàng ngàn năm. Việc chuyển rừng ngập mặn thành ao tôm biến một bể chứa carbon thành nguồn phát carbon, giải phóng lượng tích trữ trở lại khí quyển—nhưng nhanh hơn 50 lần so với tốc độ tích tụ. Nếu rừng ngập mặn được công nhận như tài sản lưu trữ carbon, điều đó có thể làm thay đổi tận gốc cách chúng được định giá. Nếu cơ chế mua bán carbon trở thành hiện thực—tức các quốc gia giàu rừng, hấp thụ carbon có thể bán “tín chỉ phát thải” cho các nước công nghiệp phát thải nhiều—ít nhất nó cũng có thể cho rừng ngập mặn một “lệnh hoãn thi hành”.