Artificial artist? Can computers really create works of art?
A. The Painting Fool is one of a growing number of computer programs which, so their makers claim, possess creative talents. Classical music by an artificial composer has had audiences enraptured, and even tricked them into believing a human was behind the score. Artworks painted by a robot have sold for thousands of dollars and been hung in prestigious galleries. And software has been built which creates art that could not have been imagined by the programmer.
Painting Fool là một trong số những chương trình máy tính đang ngày càng trở nên phổ biến mà, theo lời nhà sáng tạo, sở hữu tài năng sáng tạo. Âm nhạc cổ điển do một “nhà soạn nhạc” trí tuệ nhân tạo sáng tác đã làm khán giả say mê, thậm chí đánh lừa họ tưởng rằng con người đứng sau bản nhạc. Tác phẩm hội họa do robot vẽ đã bán được hàng nghìn đô la và được treo trong các phòng trưng bày danh tiếng. Ngoài ra, người ta còn xây dựng phần mềm có khả năng tạo ra tác phẩm nghệ thuật mà ngay cả lập trình viên cũng không thể hình dung nổi.
B. Human beings are the only species to perform sophisticated creative acts regularly. If we can break this process down into computer code, where does that leave human creativity? ‘This is a question at the very core of humanity,’ says Geraint Wiggins, a computational creativity researcher at Goldsmiths, University of London. ‘It scares a lot of people. They are worried that it is taking something special away from what it means to be human.’
Con người là loài duy nhất thường xuyên thực hiện những hành vi sáng tạo phức tạp. Nếu chúng ta có thể “giải mã” quy trình này thành mã máy tính, vậy khả năng sáng tạo của con người còn được đặt ở đâu? “Đây là vấn đề chạm tới cốt lõi bản chất con người,” Geraint Wiggins – nhà nghiên cứu sáng tạo tính toán tại Goldsmiths, Đại học London – nhận xét. “Điều này khiến nhiều người sợ hãi. Họ lo ngại rằng điều đó đang lấy đi một giá trị đặc biệt, thứ định nghĩa con người.”
C. To some extent, we are all familiar with computerised art. The question is: where does the work of the artist stop and the creativity of the computer begin? Consider one of the oldest machine artists, Aaron, a robot that has had paintings exhibited in London’s Tate Modern and the San Francisco Museum of Modern Art. Aaron can pick up a paintbrush and paint on canvas on its own. Impressive perhaps, but it is still little more than a tool to realise the programmer’s own creative ideas.
Ở một mức độ nào đó, chúng ta đều đã quen với nghệ thuật vi tính hóa. Vấn đề là: đâu là ranh giới giữa tác phẩm của nghệ sĩ và sự sáng tạo của máy tính? Hãy xem xét một trong những “họa sĩ” máy lâu đời nhất – Aaron, một robot từng có tranh triển lãm ở Tate Modern (London) và Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại San Francisco. Aaron có thể tự cầm cọ và vẽ tranh trên toan. Nghe ấn tượng, nhưng về cơ bản nó vẫn chỉ là công cụ để hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo của lập trình viên.
D. Simon Colton, the designer of the Painting Fool, is keen to make sure his creation doesn’t attract the same criticism. Unlike earlier ‘artists’ such as Aaron, the Painting Fool only needs minimal direction and can come up with its own concepts by going online for material. The software runs its own web searches and trawls through social media sites. It is now beginning to display a kind of imagination too, creating pictures from scratch. One of its original works is a series of fuzzy landscapes, depicting trees and sky. While some might say they have a mechanical look, Colton argues that such reactions arise from people’s double standards towards software-produced and human-produced art. After all, he says, consider that the Painting Fool painted the landscapes without referring to a photo. ‘If a child painted a new scene from its head, you’d say it has a certain level of imagination,’ he points out. ‘The same should be true of a machine.’ Software bugs can also lead to unexpected results. Some of the Painting Fool’s paintings of a chair came out in black and white, thanks to a technical glitch. This gives the work an eerie, ghostlike quality. Human artists like the renowned Ellsworth Kelly are lauded for limiting their colour palette – so why should computers be any different?
Simon Colton, người tạo ra Painting Fool, hết sức nỗ lực để tránh cho tác phẩm của mình bị chỉ trích tương tự. Không giống như “nghệ sĩ” Aaron, Painting Fool chỉ cần rất ít chỉ dẫn và có thể tự nảy sinh ý tưởng bằng cách tìm kiếm thông tin, lướt mạng xã hội. Giờ đây, phần mềm này thậm chí bắt đầu thể hiện một dạng “trí tưởng tượng”, tự mình vẽ tranh. Một trong số các tác phẩm của nó là loạt phong cảnh mờ ảo, vẽ cây cối và bầu trời. Trong khi có người cho rằng tác phẩm này trông cơ khí, Colton cho rằng đó là do tiêu chuẩn kép mà người ta áp dụng khi đánh giá tranh do máy tính và con người vẽ. Rốt cuộc, Painting Fool vẽ phong cảnh mà không tham khảo ảnh chụp. “Nếu một đứa trẻ vẽ ra cảnh mới từ trí nhớ, chúng ta sẽ bảo nó có óc tưởng tượng,” ông chỉ ra. “Máy móc cũng nên được nhìn nhận như thế.” Những lỗi lập trình cũng có thể dẫn đến kết quả khó lường. Vài bức tranh Painting Fool vẽ cái ghế chỉ có hai màu đen – trắng do trục trặc kỹ thuật, tạo cảm giác ma mị. Con người tán dương nghệ sĩ danh tiếng Ellsworth Kelly khi ông giới hạn bảng màu – vậy vì sao máy tính không được nhìn nhận tương tự?
E. Researchers like Colton don’t believe it is right to measure machine creativity directly to that of humans who ‘have had millennia to develop our skills’. Others, though, are fascinated by the prospect that a computer might create something as original and subtle as our best artists. So far, only one has come close. Composer David Cope invented a program called Experiments in Musical Intelligence, or EMI. Not only did EMI create compositions in Cope’s style, but also that of the most revered classical composers, including Bach, Chopin and Mozart. Audiences were moved to tears, and EMI even fooled classical music experts into thinking they were hearing genuine Bach. Not everyone was impressed however. Some, such as Wiggins, have blasted Cope’s work as pseudoscience, and condemned him for his deliberately vague explanation of how the software worked. Meanwhile, Douglas Hofstadter of Indiana University said EMI created replicas which still rely completely on the original artist’s creative impulses. When audiences found out the truth they were often outraged with Cope, and one music lover even tried to punch him. Amid such controversy, Cope destroyed EMI’s vital databases.
Các nhà nghiên cứu như Colton cho rằng không nên trực tiếp so sánh khả năng sáng tạo của máy với con người, những người đã có hàng nghìn năm để hoàn thiện kỹ năng. Tuy nhiên, vẫn có người say mê khả năng máy tính có thể làm ra thứ gì đó nguyên bản và tinh tế ngang tầm nghệ sĩ bậc thầy. Cho tới nay, chỉ có một chương trình tiến sát tới điều đó. Nhà soạn nhạc David Cope đã sáng tạo ra chương trình Experiments in Musical Intelligence (EMI). EMI không chỉ viết nhạc theo phong cách của Cope, mà còn mô phỏng cả phong cách của những nhà soạn nhạc cổ điển lừng danh như Bach, Chopin hay Mozart. Nhiều khán giả đã rơi lệ vì xúc động, thậm chí cả những chuyên gia nhạc cổ điển cũng bị EMI đánh lừa, ngỡ mình đang thưởng thức Bach “chính hiệu”. Tuy nhiên, không phải ai cũng ấn tượng. Một số, tiêu biểu là Wiggins, lên án Cope vì cho rằng công trình của ông mang tính ngụy khoa học, và chỉ trích ông vì giải thích mơ hồ về cách thức phần mềm vận hành. Đồng thời, Douglas Hofstadter thuộc Đại học Indiana cho rằng EMI tạo ra những phiên bản sao chép hoàn toàn dựa trên nguồn cảm hứng sáng tạo của nghệ sĩ gốc. Khi khán giả biết sự thật, họ tỏ ra phẫn nộ với Cope, thậm chí có người còn định đấm ông. Trước làn sóng tranh cãi đó, Cope đã xóa các cơ sở dữ liệu quan trọng của EMI.
F. But why did so many people love the music, yet recoil when they discovered how it was composed? A study by computer scientist David Moffat of Glasgow Caledonian University provides a clue. He asked both expert musicians and non-experts to assess six compositions. The participants weren’t told beforehand whether the tunes were composed by humans or computers, but were asked to guess, and then rate how much they liked each one. People who thought the composer was a computer tended to dislike the piece more than those who believed it was human. This was true even among the experts, who might have been expected to be more objective in their analyses.
Nhưng tại sao nhiều người lại mê mẩn âm nhạc ấy, rồi lại ghê sợ khi biết cách nó được tạo ra? Nghiên cứu của David Moffat (Đại học Glasgow Caledonian) có thể giải đáp phần nào. Ông mời cả chuyên gia âm nhạc lẫn người nghe phổ thông đánh giá sáu bản nhạc. Người tham gia không được biết trước rằng tác phẩm do con người hay máy tính sáng tác, chỉ được yêu cầu đoán và chấm mức độ yêu thích. Những ai nghĩ tác phẩm do máy tính làm thường có xu hướng chấm điểm thấp hơn so với người tin rằng đó là của con người. Điều này đúng cả với chuyên gia âm nhạc – những người vốn được coi là khách quan.
G. Where does this prejudice come from? Paul Bloom of Yale University has a suggestion: he reckons part of the pleasure we get from art stems from the creative process behind the work. This can give it an ‘irresistible essence’, says Bloom. Meanwhile, experiments by Justin Kruger of New York University have shown that people’s enjoyment of an artwork increases if they think more time and effort was needed to create it. Similarly, Colton thinks that when people experience art, they wonder what the artist might have been thinking or what the artist is trying to tell them. It seems obvious, therefore, that with computers producing art, this speculation is cut short – there’s nothing to explore. But as technology becomes increasingly complex, finding those greater depths in computer art could become possible. This is precisely why Colton asks the Painting Fool to tap into online social networks for its inspiration: hopefully this way it will choose themes that will already be meaningful to us.
Thành kiến đó từ đâu ra? Paul Bloom (Đại học Yale) cho rằng một phần niềm vui khi thưởng thức nghệ thuật đến từ việc khám phá quá trình sáng tạo đằng sau tác phẩm. Điều này tạo nên cái mà Bloom gọi là “bản chất không thể cưỡng lại”. Thêm vào đó, thí nghiệm của Justin Kruger (Đại học New York) cho thấy khán giả càng hứng thú với tác phẩm nếu họ nghĩ rằng nghệ sĩ đã tốn nhiều thời gian, công sức để tạo ra nó. Tương tự, Colton cho rằng người xem thường suy diễn xem nghệ sĩ “nghĩ gì” và “muốn truyền tải điều gì”. Do đó, khi máy tính sáng tác, chuỗi suy đoán này gần như bị cắt đứt – không còn nhiều điều để khám phá. Dẫu vậy, khi công nghệ ngày càng phức tạp, có thể chúng ta sẽ tìm thấy chiều sâu lớn hơn trong nghệ thuật do máy tính tạo ra. Đây cũng chính là lý do Colton khuyến khích Painting Fool tương tác với mạng xã hội, hy vọng nó chọn được các chủ đề vốn đã mang ý nghĩa đối với con người.