Lie Detector
A. However much we may abhor it, deception comes naturally to all living things. Birds do it by feigning injury to lead hungry predators away from nesting young. Spider crabs do it by disguise: adorning themselves with strips of kelp and other debris, they pretend to be something they are not—and so escape their enemies.
Dù chúng ta có ghê tởm nó bao nhiêu, sự lừa dối lại đến rất tự nhiên với mọi sinh vật sống. Các loài chim giả vờ bị thương để thu hút kẻ săn mồi ra xa chỗ con non. Cua nhện tự ngụy trang bằng cách đắp tảo bẹ và mảnh vụn lên người, giả vờ là thứ gì đó không phải để thoát khỏi kẻ thù.
Nature amply rewards successful deceivers by allowing them to survive long enough to mate and reproduce. So it may come as no surprise to learn that human beings—who, according to psychologist Gerald Jellison of the University of South California, are lied to about 200 times a day, roughly one untruth every five minutes—often deceive for exactly the same reasons: to save their own skins or to get something they can’t get by other means.
Thiên nhiên thường thưởng hậu hĩnh cho những kẻ lừa dối thành công vì cho phép chúng sống sót đủ lâu để giao phối và sinh sản. Vì vậy, có lẽ không quá ngạc nhiên khi biết rằng con người—theo nhà tâm lý học Gerald Jellison của Đại học Nam California, trung bình mỗi ngày bị nói dối 200 lần, tức mỗi 5 phút lại có một câu nói dối—cũng thường lừa dối vì chính những lý do tương tự: để bảo vệ mình hoặc đạt được thứ mà họ không thể có được bằng cách khác.
B. But knowing how to catch deceit can be just as important a survival skill as knowing how to tell a lie and get away with it. A person able to spot falsehood quickly is unlikely to be swindled by an unscrupulous business associate or hoodwinked by a devious spouse. Luckily, nature provides more than enough clues to trap dissemblers in their own tangled webs—if you know where to look. By closely observing facial expressions, body language and tone of voice, practically anyone can recognize the telltale signs of lying.
Nhưng biết cách bắt quả tang sự dối trá cũng quan trọng như biết cách nói dối và thoát tội. Một người có thể nhanh chóng phát hiện ra điều sai trái thì ít có khả năng bị một cộng sự kinh doanh bất lương lừa gạt hoặc bị người bạn đời ranh ma qua mặt. May mắn thay, tự nhiên cung cấp rất nhiều manh mối để “tóm” những kẻ giả bộ, nếu bạn biết tìm ở đâu. Chỉ cần quan sát kỹ nét mặt, ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu, gần như ai cũng có thể nhận ra dấu hiệu của một lời nói dối.
Researchers are even programming computers—like those used on Lie Detector—to get at the truth by analyzing the same physical cues available to the naked eye and ear. “With the proper training, many people can learn to reliably detect lies,” says Paul Ekman, professor of psychology at the University of California, San Francisco, who has spent the past 15 years studying the secret art of deception.
Các nhà nghiên cứu thậm chí đang lập trình máy tính—như những chiếc Lie Detector—để khám phá sự thật bằng cách phân tích cùng những dấu hiệu vật lý mà mắt và tai trần có thể nắm bắt. “Với sự đào tạo phù hợp, nhiều người có thể học cách phát hiện nói dối khá đáng tin cậy,” Paul Ekman, giáo sư tâm lý Đại học California ở San Francisco, người đã bỏ ra 15 năm nghiên cứu nghệ thuật bí mật của sự lừa dối, cho biết.
C. In order to know what kind of lies work best, successful liars need to accurately assess other people’s emotional states. Ekman’s research shows that this same emotional intelligence is essential for good lie detectors, too. The emotional state to watch out for is stress, the conflict most liars feel between the truth and what they actually say and do.
Để biết kiểu nói dối nào hiệu quả nhất, kẻ nói dối giỏi cần đánh giá chính xác trạng thái cảm xúc của người khác. Nghiên cứu của Ekman cũng chỉ ra chính trí tuệ cảm xúc đó lại quan trọng cho những ai muốn phát hiện lời nói dối. Trạng thái cảm xúc cần để ý là sự căng thẳng, xung đột nội tâm mà hầu hết kẻ nói dối gặp phải giữa sự thật và những gì họ nói và làm.
D. Even high-tech lie detectors don’t detect lies as such; they merely detect the physical cues of emotions, which may or may not correspond to what the person being tested is saying. Polygraphs, for instance, measure respiration, heart rate and skin conductivity, which tend to increase when people are nervous as they usually are when lying. Nervous people typically perspire, and the salts contained in perspiration conduct electricity.
Ngay cả những máy phát hiện nói dối công nghệ cao cũng không “phát hiện nói dối” một cách trực tiếp; chúng chỉ đo các tín hiệu vật lý của cảm xúc, có thể hoặc không trùng khớp với những gì người được kiểm tra đang nói. Ví dụ, máy polygraph đo nhịp thở, nhịp tim và độ dẫn điện trên da, thường tăng khi con người căng thẳng, như họ thường thế lúc nói dối. Người căng thẳng thường đổ mồ hôi, và muối trong mồ hôi dẫn điện.
That’s why a sudden leap in skin conductivity indicates nervousness about getting caught, perhaps? — which might, in turn, suggest that someone is being economical with the truth. On the other hand, it might also mean that the lights in the television studio are too hot—which is one reason polygraph tests are inadmissible in court. “Good lie detectors don’t rely on a single sign,” Ekman says, “but interpret clusters of verbal and nonverbal clues that suggest someone might be lying.”
Đó là lý do tại sao độ dẫn điện trên da đột ngột tăng cho thấy sự lo lắng về việc bị phát hiện, mà có thể suy ra rằng ai đó đang không trung thực. Mặt khác, nó cũng có thể nghĩa là đèn trường quay truyền hình quá nóng—một lý do khiến kết quả máy polygraph không được chấp nhận trước tòa. “Người giỏi phát hiện nói dối không chỉ dựa vào một dấu hiệu,” Ekman nói, “mà phải giải thích hàng loạt manh mối lời nói và phi ngôn ngữ gợi ý rằng ai đó có thể đang nói dối.”
E. Those clues are written all over the face. Because the musculature of the face is directly connected to the areas of the brain that process emotion, the countenance can be a window to the soul. Neurological studies even suggest that genuine emotions travel different pathways through the brain than insincere ones. If a patient paralyzed by stroke on one side of the face, for example, is asked to smile deliberately, only the mobile side of the mouth is raised. But tell that same person a funny joke, and the patient breaks into a full and spontaneous smile.
Những manh mối đó được “viết” ngay trên khuôn mặt. Do hệ cơ trên mặt kết nối trực tiếp với các vùng não xử lý cảm xúc, biểu cảm khuôn mặt có thể là cửa sổ tâm hồn. Nghiên cứu thần kinh thậm chí gợi ý rằng cảm xúc chân thực đi theo lối khác so với cảm xúc giả tạo. Nếu một bệnh nhân bị liệt nửa mặt do đột quỵ được yêu cầu cố tình cười, chỉ nửa miệng còn hoạt động nhếch lên. Nhưng kể một câu chuyện cười hài hước với chính người đó, bệnh nhân sẽ bật cười tự nhiên, đầy đủ cả hai bên.
Very few people—most notably, actors and politicians—are able to consciously control all of their facial expressions. Lies can often be caught when the liar’s true feelings briefly leak through the mask of deception. “We don’t think before we feel,” Ekman says. “Expressions tend to show up on the face before we’re even conscious of experiencing an emotion.”
Rất ít người—đặc biệt là diễn viên và chính trị gia—có thể chủ động kiểm soát toàn bộ biểu cảm gương mặt. Lời nói dối thường bị lật tẩy khi cảm xúc thật của kẻ nói dối vô tình thoáng hiện. “Ta không nghĩ trước rồi mới cảm,” Ekman nói. “Biểu cảm thường xuất hiện trên gương mặt trước khi chúng ta kịp ý thức về trải nghiệm cảm xúc.”
F. One of the most difficult facial expressions to fake—or conceal, if it is genuinely felt—is sadness. When someone is truly sad, the forehead wrinkles with grief and the inner corners of the eyebrows are pulled up. Fewer than 15% of the people Ekman tested were able to produce this eyebrow movement voluntarily. By contrast, the lowering of the eyebrows associated with an angry scowl can be replicated at will by almost everybody. “If someone claims they are sad and the inner corners of their eyebrows don’t go up,” Ekman says, “the sadness is probably false.”
Một trong những nét mặt khó giả mạo hoặc che giấu nhất là nỗi buồn (nếu thực sự cảm nhận). Khi ai đó thực sự buồn, trán họ nhăn lại vì đau khổ và phần trong của chân mày kéo lên. Chưa đến 15% số người trong nghiên cứu của Ekman có thể tự nguyện làm được động tác chân mày này. Ngược lại, nhíu chân mày khi giận dữ có thể bắt chước dễ dàng bởi hầu như mọi người. “Nếu ai đó bảo họ đang buồn mà phần chân mày trong không nhướn lên,” Ekman nói, “có lẽ nỗi buồn ấy là giả.”
G. The smile, on the other hand, is one of the easiest facial expressions to counterfeit. It takes just two muscles—the zygomaticus major muscles that extend from the cheekbones to the corners of the lips—to produce a grin. But there’s a catch. A genuine smile affects not only the corners of the lips but also the orbicularis oculi, the muscle around the eye that produces the distinctive “crow’s-feet” associated with people who laugh a lot.
Nụ cười, trái lại, là một trong những biểu cảm dễ làm giả nhất. Chỉ cần hai cơ—cơ gò má lớn kéo từ xương gò má tới khóe miệng—là đã tạo được nụ cười. Nhưng có một “nút thắt”: nụ cười chân thực không chỉ tác động đến khóe miệng mà cả cơ vòng mi mắt (orbicularis oculi), cơ xung quanh mắt tạo vết chân chim “crow’s-feet” nơi những người hay cười.
A counterfeit grin can be unmasked if the lip corners go up, the eyes crinkle but the inner corners of the eyebrows are not lowered, a movement controlled by the orbicularis oculi that is difficult to fake. The absence of lowered eyebrows is one reason why false smiles look so strained and stiff.
Một nụ cười giả có thể bị lật tẩy nếu khóe miệng nhếch lên, mắt nheo lại nhưng phần chân mày trong không hạ xuống (một chuyển động do orbicularis oculi kiểm soát, khó giả được). Việc thiếu động tác hạ chân mày là một lý do giải thích vì sao nụ cười giả trông căng và cứng.